สรุปวิกฤติอิหร่าน ทำไมเศรษฐกิจพัง จนนำไปสู่การประท้วง ? /โดย ลงทุนแมน
ทางเลือกที่ไม่มีทางรอด
อาจเป็นคำนิยามที่ใกล้เคียงที่สุด สำหรับวิกฤติเศรษฐกิจอิหร่านในเวลานี้

เพราะตอนนี้เกิดปัญหา 2 อย่างพร้อม ๆ กัน ทั้งเงินอ่อนค่า
และเงินเฟ้อพุ่ง ซึ่งความน่ากลัวอยู่ตรงที่ หากรัฐบาลขยับตัวแก้ปัญหาหนึ่ง อีกปัญหาหนึ่งจะรุนแรงขึ้นทันทีเสมือนเกมที่ไม่มีวันชนะ

และคนที่เดือดร้อนมากสุดก็ไม่ใช่ใครที่ไหน
แต่เป็นคนอิหร่าน ที่ต้องกินต้องใช้ในทุก ๆ วัน

ทำไมตอนนี้เศรษฐกิจอิหร่านถึงแก้ปัญหาได้ยาก ?
ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง

ที่บอกว่าปัญหาเศรษฐกิจอิหร่านตอนนี้แก้ได้ยาก
เพราะเงินอ่อนค่ากับเงินเฟ้อ มีความเชื่อมโยงกันอยู่

อิหร่านที่โดนคว่ำบาตรโดยเฉพาะการส่งออกน้ำมัน
ดังนั้นแม้เงินอ่อนค่าจะเป็นผลดีกับการส่งออก อิหร่านก็แทบไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย

ซ้ำร้ายอิหร่านต้องขายน้ำมันในราคาส่วนลดให้กับประเทศต่าง ๆ ชดเชยความเสี่ยงจากการลักลอบขายน้ำมัน ก็ทำให้ตัวเองได้เงินส่งออกน้ำมันน้อยลงไปอีก

แต่ความโชคร้ายมันคือส่วนกลับของเงินอ่อนค่า เพราะเมื่อเงินอ่อนค่าหนัก ก็บีบให้อิหร่านต้องใช้เงินมากขึ้น เพื่อนำเข้าสินค้าในจำนวนเท่าเดิม

ถ้าถามว่าต้องใช้เงินเพิ่มแค่ไหน ย้อนกลับไปต้นปี 2025 อิหร่านต้องใช้เงินแค่ 42,000 เรียล ถึงจะแลกได้ 1 ดอลลาร์สหรัฐ แต่ตอนนี้ กลับต้องใช้เงินมากถึง 1,092,000 เรียล

อีกด้านคือ อิหร่านเจอปัญหาภัยแล้งมานาน แถมเกษตรกรรมในประเทศที่โดนทอดทิ้งมาอย่างต่อเนื่อง ไม่ค่อยมีการพัฒนาหรือต่อยอดใด ๆ ประเทศจึงต้องพึ่งพาการนำเข้าอาหารแบบเลี่ยงไม่ได้

สุดท้าย ต้นทุนการนำเข้าอาหารที่เพิ่มขึ้น ก็ถูกแบกไว้โดยคนอิหร่านทั้งประเทศ เห็นได้จากเงินเฟ้อของอิหร่านที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงที่ผ่านมา จนปีที่แล้วพุ่งสูงเป็น 42%

พอเป็นแบบนี้ รัฐบาลอิหร่าน จึงพยายามแก้ปัญหาเงินเฟ้อที่สูงขึ้น ด้วยการลดงบประมาณรายจ่ายของรัฐ เพื่อให้เงินเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจน้อยลง

แต่ปัญหาคือ การตัดงบรายจ่ายตรงนั้นมาจากการลดเงินอุดหนุนสินค้านำเข้าบางอย่าง

ซึ่งรัฐบาลอิหร่าน ใช้วิธีแยกอัตราแลกเปลี่ยนออกเป็นกลุ่ม ๆ เพื่อควบคุมราคาสินค้า คือ

- อัตราเสรี ที่ผู้คนทั่วไป หรือธุรกิจอื่น ๆ ต้องจ่าย

- อัตราทางการ ที่อุดหนุนให้กับผู้นำเข้าสินค้าจำเป็นบางรายการ เช่น ข้าวสาลี น้ำมันพืช จะได้อัตราแลกเปลี่ยนที่ดีกว่า

ซึ่งเมื่อตัดงบอุดหนุนตรงนี้ออกไป ก็ทำให้สินค้านำเข้าสำคัญโดยเฉพาะอาหารและยาแพงขึ้น และวนกลับมาทำให้เกิดปัญหาเงินเฟ้อเหมือนเดิมอยู่ดี

รัฐบาลอิหร่านจึงต้องออกนโยบายให้เงินช่วยเหลือค่าครองชีพของประชาชน แต่แลกเป็นเงินสดไม่ได้ เพื่อให้คนนำไปใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน คล้าย ๆ กับบัตรสวัสดิการต่าง ๆ ในไทย

แต่ทุกนโยบายนี้ก็จำเป็นต้องใช้เงินอยู่ดี ซึ่งเมื่อรายได้จากน้ำมันน้อยลง คำตอบก็ตรงไปตรงมาว่า ก็ต้องหาแหล่งรายได้ที่ไม่ใช่น้ำมันมาชดเชย

ทั้งการพิมพ์เงินมาโปะการขาดดุลการคลังของประเทศ
ไปจนถึงมีแผนการปรับภาษีมูลค่าเพิ่มให้สูงขึ้น จาก 10% ให้กลายเป็น 12% แทน

ที่เลวร้ายไปกว่านั้น คือ รัฐบาลเลือกกู้ยืมเงินจากกองทุนพัฒนาแห่งชาติที่ได้มาจากการขายน้ำมัน เอาไปใช้จ่ายกับกองกำลังทหารของตัวเอง

ทั้ง ๆ ที่กองทุนนี้ถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นกองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติ โดยแบ่งรายได้จากการขายน้ำมันมาลงทุน เพื่อเป็นแหล่งรายได้ให้กับคนรุ่นหลังของประเทศต่อไป

แต่พอรัฐบาลอิหร่านทำแบบนี้ ก็ไม่ต่างอะไรจากการยืมเอาอนาคตของประเทศตัวเองมาใช้ก่อน

ทั้งที่จริง ๆ แล้ว รายได้จากการขายน้ำมันราว 30% ในแต่ละปีก็จะตกเป็นของกองกำลังทหารอยู่แล้ว

สรุปแล้ว แทนที่รัฐบาลจะเอาเงินไปแก้ปัญหาเศรษฐกิจของประเทศ แต่เงินบางส่วนกลายเป็นการสร้างฐานอำนาจสำคัญอย่างกองทัพให้กับตัวเองแทน

จนสุดท้าย ปัญหาเงินเฟ้อก็ยังไม่ถูกแก้ แถมปัญหาเงินอ่อนค่าก็ยังอยู่เหมือนเดิม วนแบบนี้เป็นปัญหางูกินหาง
ไปเรื่อย ๆ

ซึ่งเงินเฟ้อแม้ดูจะเป็นปัญหาที่หนักแล้ว แต่เงินอ่อนค่ายังเป็นปัญหาที่หนักกว่า

เพราะการโดนคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจ จนไม่มีประเทศไหนอยากถือครองเงินเรียล และยิ่งทำให้เงินเรียลถูกขายออกมากขึ้น จนทำให้ค่าเงินอ่อนลงมาเรื่อย ๆ มาจนถึงปัจจุบัน

สิ่งที่ประเทศทั่วไปสามารถทำได้เมื่อเงินอ่อนค่าลงขนาดนี้
ก็ต้องใช้ทุนสำรองระหว่างประเทศ เข้าไปแทรกแซงค่าเงิน

แต่อิหร่านที่โดนตัดขาดจาก SWIFT เครือข่ายที่ธนาคารทั่วโลกใช้ทำธุรกรรม เปรียบเหมือนกับเรามีเงินเก็บมหาศาลในบัญชี แต่บัตร ATM หักและแอปฯ ธนาคารเข้าไม่ได้

จึงทำให้ทุนสำรองระหว่างประเทศของตัวเองกลายเป็นแค่ตัวเลขในกระดาษไปทันที

ทั้งหมดนี้ เลยเป็นเหตุผลว่าทำไมวิกฤติเศรษฐกิจอิหร่านครั้งนี้จึงแก้ได้ยากมาก จนจุดชนวนให้คนอิหร่านทนไม่ไหวและลุกขึ้นมาประท้วงในช่วงที่ผ่านมา

และสะท้อนให้เห็นว่า สิ่งที่รัฐบาลอิหร่านกำลังเผชิญอยู่ อาจไม่ใช่แค่ปัญหาตัวเลขเงินเฟ้อ แต่มันคือ วิกฤติศรัทธา ที่เงินกี่ล้านล้านเรียล ก็อาจไม่สามารถซื้อกลับคืนมาได้อีกต่อไป..

References
-https://www.icis.com/explore/resources/news/2026/01/08/11169675/insight-gas-shortage-forces-iran-plant-shutdowns-amid-economic-protests/
-https://www.businesstimes.com.sg/international/how-iran-sanctions-and-currency-crash-triggered-mass-protests
-https://www.trademap.org/Product_SelCountry_TS
-https://www.stimson.org/2025/irans-oil-exports-resilience-amid-sanctions-and-snapback/
-https://www.meforum.org/mef-observer/tax-increase-in-iran-to-finance-the-irgc-and-religious-institution
-https://www.iranintl.com/en/202504161300
-https://tradingeconomics.com/iran/inflation-cpi
-https://www.iranintl.com/en/202512262844
-https://wanaen.com/irans-expanded-non-cash-credit-plan-a-lifeline-or-a-band-aid/