ถ้าใครอ่านข่าวราคาน้ำมันในช่วงนี้
คำหนึ่งที่เจอบ่อย ๆ ก็คือ ค่าการกลั่นน้ำมัน หรือ GRM (Gross Refinery Margin)
ที่ล่าสุดหลังจากได้รับผลกระทบจากสงครามอิหร่าน ก็ปรับตัวเพิ่มขึ้น

พอเจอคำว่า Margin หลายคนเลยเข้าใจว่าเป็น ตัวเลขกำไร ของธุรกิจโรงกลั่นน้ำมัน
แต่ความเป็นจริงแล้ว คำนี้อาจจะไม่ได้หมายถึงตัวเลขกำไรตรง ๆ

ทำไมถึงเป็นแบบนั้น ?
ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง

ปัจจุบัน ค่าการกลั่นน้ำมัน เกิดจากส่วนต่างของ 2 ตัวแปรหลัก คือ

- รายได้เฉลี่ยจากผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปทุกชนิดที่กลั่นได้
- ต้นทุนเฉลี่ยของน้ำมันดิบ ที่ซื้อเข้ามาในปริมาณที่เท่ากัน

พูดง่าย ๆ ค่าการกลั่นน้ำมันสะท้อนถึงประสิทธิภาพของโรงกลั่นในการกลั่นน้ำมันดิบ มาเป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันที่มีมูลค่าสูงขึ้น นั่นเอง

แต่ในความจริงแล้ว แม้ว่าน้ำมันดิบจะเป็นต้นทุนหลัก แต่ก็ไม่ได้เป็นเพียงต้นทุนเดียวที่โรงกลั่นต้องแบกรับ
เพราะกระบวนการทำงานโรงกลั่น ยังมีหลายปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อภาพรวมต้นทุน

ยกตัวอย่าง เช่น ปัจจัยภายนอกอย่างความเสี่ยงจากความผันผวนของราคาน้ำมันโลก

โดยปกติแล้ว ประเทศไทยจะอ้างอิงราคาน้ำมันตามตลาดน้ำมันสิงคโปร์ เพื่อให้เป็นไปตามกลไกตลาดโลก ทำให้ธุรกิจโรงกลั่น กำหนดราคารับซื้อน้ำมันดิบหรือราคาขายผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปเองไม่ได้

ขณะเดียวกัน เพื่อความต่อเนื่องของกระบวนการทำงานโรงกลั่น จึงมีความจำเป็นต้องจัดหาน้ำมันดิบล่วงหน้าเป็นเดือน ๆ ทำให้ธุรกิจโรงกลั่น บริหารความเสี่ยงภายใต้ความผันผวนของราคาน้ำมันได้ยากขึ้น

ที่สำคัญ ประเทศไทยต้องนำเข้าน้ำมันดิบกว่า 92% จากต่างประเทศ โดยภูมิภาคที่ประเทศไทยนำเข้าน้ำมันดิบมากที่สุดกว่า 58% ของทั้งหมดคือ ตะวันออกกลาง
เช่น เอมิเรตส์, ซาอุดีอาระเบีย, กาตาร์, คูเวต, โอมาน เป็นต้น

พอเป็นแบบนี้ ผลกระทบจากภาวะสงครามอิหร่านที่เกิดขึ้น
จึงไม่ต้องแปลกใจที่จะยิ่งทำให้โรงกลั่น มีต้นทุนแฝงที่มีแนวโน้มแพงขึ้นไปอีก เช่น

- Crude Premium หรือ ค่าพรีเมียมน้ำมันดิบ
ที่มักจะปรับตัวสูงขึ้นในช่วงสงครามตามความต้องการตลาด เช่น Crude Premium ของสหรัฐอเมริกา มีแนวโน้มปรับเพิ่มเป็น 3-4 เท่า

- Freight and Shipping หรือ อัตราค่าระวางเรือและค่าขนส่ง
ที่ปรับตัวเพิ่มขึ้นตามผลกระทบที่เกิดขึ้นจากภาวะสงคราม เช่น อัตราค่าระวางเรือบรรทุกน้ำมันขนาดใหญ่พิเศษ (VLCC) ระหว่างตะวันออกกลางและจีน สูงกว่า 400,000 ดอลลาร์สหรัฐต่อวัน

- Insurance หรือ ค่าเบี้ยประกันภัย
ล่าสุดต้นเดือนมีนาคม 2569 ที่ผ่านมา บริษัทประกันภัยทางทะเลหลายแห่ง ยกเลิกความคุ้มครองความเสี่ยงจากสงครามสำหรับเรือ เช่น Gard, Skuld, NorthStandard, London P&I Club และ American Club
ทำให้การจัดหาประกันภัยใหม่ จะมีอัตราค่าเบี้ยสูงขึ้นไปอีก เพื่อรักษาสิทธิ์ในกรมธรรม์เอาไว้

ยังไม่นับรวมต้นทุนอื่น ๆ จากการเดินเครื่องโรงกลั่นตามปกติ ทั้งค่าสาธารณูปโภค, ค่าแรงงาน, ค่าซ่อมบำรุง ฯลฯ

เลยทำให้ค่าการกลั่นน้ำมันที่เห็นอยู่ตอนนี้ เมื่อหักลบต้นทุนอื่น ๆ และต้นทุนแฝงที่มีแนวโน้มแพงขึ้น อาจจะเหลือใกล้เคียงกับช่วงสถานการณ์ปกติ

แต่ต้องยอมรับว่า ในช่วงที่ค่าการกลั่นดีดตัวสูงขึ้น (Spread กว้างขึ้น) ก็มีความเป็นไปได้ว่า โรงกลั่นอาจจะมีผลประกอบการที่โดดเด่นกว่าช่วงปกติ แม้จะมีต้นทุนแฝงก็ตาม
ขณะเดียวกันในทางตรงกันข้าม หากเศรษฐกิจชะลอตัวหรือความต้องการใช้น้ำมันลดลง ค่าการกลั่นก็สามารถติดลบได้เช่นกัน เหมือนที่เคยเกิดขึ้นมาในช่วงปี 2020-2021 หลังวิกฤติโรคระบาด

เพราะโรงกลั่นก็เหมือนธุรกิจทั่วไปมีขึ้นมีลง และค่าการกลั่นเองก็มีขึ้นและลง ซึ่งมักจะผันผวนตามวัฏจักรเศรษฐกิจโลก นั่นเอง

ปิดท้ายด้วยสิ่งที่น่าสนใจ..

ประเทศไทย มีโรงกลั่นเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ 6 แห่ง มีกำลังการผลิตรวม 1,239,000 บาร์เรลต่อวัน
โดยน้ำมันส่วนที่เกินจากความต้องการใช้งานในประเทศ เช่น น้ำมันเตา, น้ำมันดีเซล ฯลฯ จะส่งออกไปต่างประเทศ เพื่อช่วยให้โรงกลั่นเดินเครื่องได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมี Economy of Scale

References
-https://www.nationthailand.com/news/general/40063760?
-https://www.thansettakij.com/economy/energy/654217
-https://www.bangkokbiznews.com/economics/1226098
-https://www.reuters.com/world/middle-east/middle-east-oil-shipping-costs-surge-all-time-high-us-iran-conflict-intensifies-2026-03-02/?utm_source=chatgpt.com
-https://www.reuters.com/business/energy/iran-conflict-disrupts-global-shipping-tankers-are-stranded-damaged-2026-03-02/?utm_source=chatgpt.com
-https://www.youtube.com/watch?v=BCZzOPUSS7s