เหตุผลอะไร ที่ทำให้รัฐบาลจีน ปล่อยให้คนสูบบุหรี่ มากถึง 2.4 ล้านล้านมวนต่อปี /โดย ลงทุนแมน
What Makes the Chinese Government Allow People to Smoke
As Many as 2.4 Trillion Cigarettes a Year ? /By Longtunman
(The English version is below.)

หากใครมีโอกาสได้ไปเที่ยวประเทศจีนมาแล้ว ไม่ว่าจะเป็นเซี่ยงไฮ้ ปักกิ่ง หรือเฉิงตู สิ่งหนึ่งที่หลายคนจะพบจนชินตาพอ ๆ กับการจ่ายเงินแบบไร้เงินสดแล้ว คือควันบุหรี่ที่ลอยคลุ้งอยู่แทบทุกที่

ซึ่งเราจะเห็นผู้คนสูบบุหรี่กัน ตั้งแต่ทางเดินเท้าหน้าห้างสรรพสินค้า ในห้องน้ำ จนถึงสวนสาธารณะ และทุกช่วงเวลา ทั้งเช้า เที่ยง เย็น ค่ำ จนเป็นเรื่องปกติ

ไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจ เพราะคนจีนที่สูบบุหรี่มีจำนวนราว 300 ล้านคน และใน 1 ปีทั้งประเทศสูบบุหรี่ถึง 2.4 ล้านล้านมวน

ดังนั้นโดยเฉลี่ยแล้วคนจีนสูบบุหรี่ประมาณ 10-20 มวนต่อวัน ซึ่งถือว่าเป็นอัตราที่สูงมาก

จากเรื่องนี้ส่งผลให้ทุกปีมีชาวจีนมากถึง 2.6 ล้านคนเสียชีวิตก่อนวัยอันควรจากโรคที่เกิดจากการสูบบุหรี่ หรือคิดเป็น 23% ของจำนวนคนเสียชีวิตทั้งหมดในแต่ละปี

คำถามคือ ทั้ง ๆ ที่มีอำนาจในการออกกฎหมายหรือมาตรการควบคุม แต่ทำไมรัฐบาลจีนถึงยอมให้เกิดเหตุการณ์นี้ ?
ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง

เมื่อพูดถึงบริษัทบุหรี่ที่ใหญ่ที่สุดในโลก หลายคนอาจนึกถึง Philip Morris เจ้าของแบรนด์ Marlboro หรือ British American Tobacco บริษัทบุหรี่สัญชาติอังกฤษ

แต่ในความเป็นจริง บริษัทที่ครองส่วนแบ่งการตลาดมากที่สุดในโลกคือ China National Tobacco ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจของรัฐบาลจีน

โดยบริษัทนี้ไม่ได้เป็นเพียงบริษัทผลิตบุหรี่ แต่เป็นผู้ผูกขาดเบ็ดเสร็จ ตั้งแต่ปลูกยาสูบ ผลิตแบรนด์ จนถึงจัดจำหน่าย

นั่นหมายความว่า แบรนด์บุหรี่ที่เราเห็นคนจีนสูบกัน ไม่ว่าจะเป็นแบรนด์พรีเมียม หรือแบรนด์ราคาถูก ก็ล้วนมาจากบริษัทเดียวกันนั่นคือ China National Tobacco

และด้วยตัวเลขการสูบบุหรี่ 2.4 ล้านล้านมวนต่อปี หรือประมาณ 40% ของจำนวนการสูบบุหรี่ทั่วโลก นี่เลยทำให้บริษัทสามารถครองส่วนแบ่งการตลาดมากที่สุดในโลก แม้ว่าจะขายแค่เฉพาะภายในประเทศก็ตาม

ซึ่งเหตุผลที่คนจีนยังสูบบุหรี่กันหนัก นอกจากฤทธิ์ของนิโคตินแล้ว ยังมีเรื่องของการเข้าสังคม

การส่งบุหรี่ให้กันสำหรับชาวจีน ถือเป็นการแสดงออกถึงการให้เกียรติและสร้างสายสัมพันธ์ ซึ่งเป็นวัฒนธรรมที่ฝังรากลึกมานานในจีนนับทศวรรษ ดังนั้นต่อให้เป็นคนไม่ชอบสูบบุหรี่ ก็ยากที่จะปฏิเสธได้

แต่สิ่งที่น่าคิดต่อคือ ทำไมรัฐบาลจีนถึงไม่จัดการเรื่องนี้อย่างจริงจังเหมือนกับที่จัดการเรื่องอื่น ?

คำตอบแบบสั้น ๆ คือ เงินภาษี

โดยในปีล่าสุด China National Tobacco ส่งมอบกำไรและภาษีให้กับรัฐบาลจีนสูงถึง 1.58 ล้านล้านหยวน คิดเป็นเงินไทยเท่ากับ 7.5 ล้านล้านบาท

ซึ่งรายได้นี้คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 7-10% ของรายได้รัฐบาลจีนทั้งหมดเลยทีเดียว

และด้วยเงินจำนวนนี้มากพอที่จะใช้สนับสนุนงบประมาณทางการทหารของจีนได้เกือบทั้งปี หรือสร้างโครงข่ายรถไฟความเร็วสูงได้หลายสาย

รวมถึงนับเป็นกระแสเงินสดที่มีความเสถียรอย่างมาก เพราะหากดูข้อมูลจำนวนการสูบบุหรี่ของคนจีนตั้งแต่ปี 2545 จนถึงปัจจุบัน จะพบว่ามีแนวโน้มที่เพิ่มขึ้น สวนทางกับเทรนด์โลก ที่ผู้คนหันหนีจากบุหรี่และใส่ใจสุขภาพกันมากขึ้น

พอเป็นแบบนี้ จีนจึงไม่ค่อยออกกฎระเบียบต่อต้านการสูบบุหรี่ที่มีบทลงโทษชัดเจน ที่ทำส่วนใหญ่ก็จะเป็นการออกคำแนะนำมากกว่า ส่งผลให้การควบคุมบุหรี่ในประเทศจึงไม่มีประสิทธิภาพ

ขณะที่ผู้ประกอบการต่าง ๆ เช่น โรงแรม ร้านอาหาร ก็ไม่กล้าที่จะห้ามผู้คนสูบบุหรี่ เพราะกลัวว่าจะทำให้ลูกค้าน้อยลง

แต่รู้หรือไม่ว่า ตลาดบุหรี่ไฟฟ้า ซึ่งจีนเป็นโรงงานผลิตของโลก รัฐบาลเลือกที่จะออกกฎหมายคุมเข้ม แบนการจัดจำหน่ายรสชาติอื่นนอกจากรสยาสูบ

รวมถึงบีบให้ผู้ผลิตต้องขายผ่านช่องทางของรัฐเท่านั้น เพราะว่าไม่ต้องการให้รายได้รั่วไหลออกไป

บุหรี่ปริมาณ 2.4 ล้านล้านมวน จึงไม่ใช่แค่ตัวเลขสถิติการบริโภค
แต่มันคือสายออกซิเจนที่หล่อเลี้ยงรายได้ให้กับรัฐบาลจีน

ดังนั้น ตราบใดที่ภาษีบุหรี่ยังเป็นฟันเฟืองสำคัญในการขับเคลื่อนประเทศ
เราก็คงจะยังเห็นควันบุหรี่ลอยคลุ้งอยู่ตามหัวเมืองต่าง ๆ ของจีนต่อไป..

What Makes the Chinese Government Allow People to Smoke
As Many as 2.4 Trillion Cigarettes a Year ?
By Longtunman

For anyone who has had the chance to travel to China, whether to Shanghai, Beijing, or Chengdu, one thing many people will notice almost as often as cashless payments is cigarette smoke drifting almost everywhere.

You can see people smoking on sidewalks in front of shopping malls, in restrooms, in public parks, and at every time of day, from morning and noon to evening and night. It has become a normal sight.

This is not surprising, because there are around 300 million smokers in China. And in one year, the whole country smokes as many as 2.4 trillion cigarettes.

On average, Chinese smokers smoke around 10-20 cigarettes per day, which is considered a very high rate.

As a result, every year, as many as 2.6 million Chinese people die prematurely from diseases caused by smoking. This accounts for 23% of all deaths in the country each year.

The question is, even though the Chinese government has the power to issue laws or control measures, why does it allow this to happen ?
Longtunman will explain.

When talking about the world’s largest cigarette companies, many people may think of Philip Morris, the owner of Marlboro, or British American Tobacco, a British cigarette company.

But in reality, the company with the largest market share in the world is China National Tobacco, a state-owned enterprise of the Chinese government.

This company is not just a cigarette manufacturer. It is a complete monopoly, covering everything from growing tobacco, producing cigarette brands, to distributing them.

This means that the cigarette brands we see Chinese people smoking, whether premium brands or low-priced brands, all come from the same company: China National Tobacco.

And with 2.4 trillion cigarettes smoked per year, or around 40% of all cigarettes smoked worldwide, this allows the company to hold the largest market share in the world, even though it sells only within China.

The reason Chinese people still smoke heavily is not only because of nicotine, but also because of social culture.

For Chinese people, offering cigarettes to one another is seen as a way to show respect and build relationships. This is a culture that has been deeply rooted in China for decades. So even for people who do not like smoking, it can be difficult to refuse.

But what is worth thinking about is this: why does the Chinese government not handle this issue seriously, in the same way it handles many other issues ?

The short answer is tax revenue.

In the latest year, China National Tobacco delivered profits and taxes to the Chinese government worth as much as 1.58 trillion yuan, equivalent to around 7.5 trillion baht.

This revenue accounts for around 7-10% of the Chinese government’s total revenue.

And this amount of money is large enough to support almost an entire year of China’s military budget, or to build several high-speed railway lines.

It is also a highly stable source of cash flow. If we look at data on cigarette consumption in China from 2002 until today, we can see that the trend has been increasing.

This goes against the global trend, where people are moving away from cigarettes and becoming more health-conscious.

Because of this, China rarely issues strict anti-smoking regulations with clear penalties. Most of what it does is more in the form of recommendations. As a result, cigarette control in the country is not very effective.

Meanwhile, business operators such as hotels and restaurants do not dare to ban people from smoking, because they fear it could lead to fewer customers.

But did you know that in the e-cigarette market, where China is the world’s manufacturing hub, the government has chosen to impose strict controls ?

It has banned the distribution of flavors other than tobacco flavor.

It has also pressured manufacturers to sell only through state-controlled channels, because it does not want revenue to leak out.

So the 2.4 trillion cigarettes are not just a statistic of consumption.

They are an oxygen line that keeps feeding revenue to the Chinese government.

Therefore, as long as cigarette tax remains an important gear driving the country forward,
we will probably continue to see cigarette smoke drifting through China’s major cities.

References
- https://www.economist.com/china/2025/12/11/why-do-so-many-chinese-still-smoke
- https://www.sixthtone.com/news/1016033
- https://www.tobaccotactics.org/article/china-national-tobacco-corporation/
- https://www.cnbc.com/2024/11/12/chinas-tobacco-industry-is-red-hot-defying-global-trends-.html