ในอดีตที่ผ่านมา การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยหรือ EGAT มีบทบาทหลักเป็นผู้ผลิตและดูแลระบบไฟฟ้า

แต่วันนี้ ภาพแบบนี้กำลังจะเปลี่ยนไป เพราะ EGAT กำลังปรับตัวครั้งใหญ่เพื่อให้ผู้ผลิตไฟฟ้าและผู้ใช้ไฟฟ้าสามารถซื้อขายไฟฟ้ากันได้โดยตรงผ่านระบบโครงข่ายไฟฟ้าของการไฟฟ้าที่มีอยู่เดิมได้

ภาพในอนาคตนี้จะมีหน้าตาเป็นแบบไหน ?
ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง

เมื่อวันก่อนลงทุนแมนไปได้ข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับพลังงานไฟฟ้าที่งาน EGAT PARTNER From Influ to FRIENDS ซึ่งจัดขึ้นโดย กฟผ.

ในงานนี้ได้มีการพูดคุยเรื่องพลังงานไฟฟ้าแบบเป็นกันเองว่า เมื่อก่อนการผลิตไฟฟ้าก็แค่ใช้สำหรับกิจกรรมของมนุษย์เท่านั้น ไม่ว่าจะให้ความสว่าง การผลิตสินค้าในโรงงานอุตสาหกรรม หรือกิจกรรมต่าง ๆ ที่ทำให้เราสะดวกสบายได้ถึงทุกวันนี้

แต่การมาของสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ที่เรียกว่า AI ได้เข้ามาขอส่วนแบ่งไฟฟ้าที่โลกผลิตได้ ซึ่งทำให้ประเทศไทยก็ต้องปรับตัวกับเรื่องนี้ตามไปด้วย

เพราะสิ่งที่ AI ต้องการ นั่นก็คือ Data Center ที่ไว้คอยประมวลผลข้อมูลตลอด 24 ชั่วโมง แลกกับอาหารหล่อเลี้ยงอย่างไฟฟ้าที่ต้องใช้ต่อเนื่องและมากขึ้นเรื่อย ๆ

พอเป็นแบบนี้ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยหรือ EGAT ที่เป็นผู้ดูแลเบื้องหลังไฟฟ้าของประเทศไทยมาอย่างยาวนาน ก็จำเป็นต้องปรับตัวครั้งใหญ่เพื่อรองรับการเติบโตของไฟฟ้าที่ AI ต้องการมากขึ้นเรื่อย ๆ ตามไปด้วย

เริ่มกันที่เรื่องแรก กำลังการผลิตไฟฟ้าของประเทศที่ต้องเพียงพอ

จริง ๆ แล้ว โรงไฟฟ้าภายใต้การดูแลของ EGAT บางโรงจำเป็นต้องปลดระวางในระยะเวลาที่กำหนดไว้ แต่การมาของโครงการ Data Center ที่หลั่งไหลเข้ามา

ทำให้โรงไฟฟ้าที่มีอยู่เดิมต้องยืดอายุการใช้งานออกไปก่อน โดยนำเอาเทคโนโลยีใหม่มาปรับปรุงเพื่อพัฒนาและเพิ่มศักยภาพโรงไฟฟ้าที่มีอยู่เดิมให้ทันสมัย

และปัจจุบันเมื่อโครงการการลงทุน Data Center จากต่างประเทศส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ที่พื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษหรือ EEC

สิ่งที่เป็นปัญหาตามมาเลยไม่ใช่แค่เรื่องไฟฟ้าอย่างเดียว แต่ยังเป็นเรื่องน้ำดิบที่กำลังอาจขาดแคลนตามมาด้วย

ดังนั้น สิ่งที่ต้องทำหลังจากนี้คือ ก็ต้องมีการทำ Power Map ที่มีกำลังการผลิตไฟฟ้าควบคู่ไปกับ Water Map หรือปริมาณน้ำในพื้นที่นั้น เพื่อดูว่ามีความเหมาะสมในการตั้ง Data Center พวกนี้หรือไม่

ซึ่งตอนนี้เมื่อพื้นที่ EEC เริ่มมีการกระจุกตัว บรรดาบริษัทที่ต้องการลงทุน Data Center ก็เริ่มมองหาพื้นที่ทางเลือกที่มีศักยภาพเหมาะสม ทั้งไฟฟ้าและแหล่งน้ำ เพื่อมั่นใจได้ว่าจะเพียงพอกับความต้องการใช้ของตัวเองได้ตลอดต่อเนื่อง

โดยพื้นที่นั้น ก็คือ บริเวณพื้นที่ภาคกลาง เช่น สระบุรี หรือพื้นที่ภาคตะวันตกอย่างราชบุรีแทน

นอกจากการดูเรื่องไฟฟ้าและน้ำให้เพียงพอควบคู่ไปด้วยกับการเติบโตของ Data Center แล้ว วันนี้ก็ต้องมาดูต่อว่าอัตราโครงสร้างค่าไฟฟ้าของ Data Center ก็อาจต้องคิดในอัตราที่แพงขึ้นด้วย

เรื่องต่อมาที่น่าสนใจมากสุด ก็คือ การทำตัวเป็นผู้ให้บริการระบบโครงข่ายไฟฟ้าควบคู่ไปกับภารกิจในการเป็นเสาหลักดูแลความมั่นคงทางพลังงานไฟฟ้าของประเทศ

อันนี้ค่อนข้างน่าสนใจมาก อุตสาหกรรมไฟฟ้าไทยเป็นระบบ Single Buyer มี EGAT เป็นผู้ซื้อหลักรายเดียว และมีรายอื่นเป็นผู้ซื้อประกอบบ้าง และยังเป็นผู้ดูแลระบบโครงข่ายไฟฟ้าหลักของประเทศ ซึ่งแยกจากระบบโครงข่ายไฟฟ้าเพื่อจำหน่ายที่มีแต่ละพื้นที่ดูแล

แต่ในปัจจุบัน EGAT ได้เตรียมความพร้อมตอบสนองนโยบาย Direct PPA ตามมติคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ นั่นคือการให้ผู้ผลิตและผู้ใช้ไฟฟ้า สำหรับ DATA CENTER สามารถซื้อขายไฟฟ้าระหว่างกันโดยตรง

จากนโยบายนี้ EGAT จึงขยับตัวครั้งสำคัญเตรียมพร้อม เป็นผู้ให้บริการระบบโครงข่ายไฟฟ้าให้บุคคลที่สาม เช่น ผู้ผลิตไฟฟ้ารายอื่นหรือภาคเอกชน สามารถเชื่อมต่อและใช้ระบบโครงข่ายไฟฟ้าเส้นหลักของประเทศ เพื่อส่งจ่ายพลังงานไฟฟ้าของตนเองไปให้ผู้ใช้ปลายทางได้โดยตรงได้ ซึ่งเราเรียกระบบนี้ว่า Third Party Access หรือ TPA

ซึ่งผู้ที่จะเข้ามาทำหน้าที่ตรงนี้ได้ตามหลักสากลจะต้องเป็นหน่วยงานรัฐ

เพราะถนนหลวงแห่งพลังงานจำเป็นต้องมีผู้ควบคุมการจราจร หรือ System Operator (SO) ที่มีประสบการณ์และความเชี่ยวชาญเฉพาะทางอย่างมาก ซึ่งไทยมี EGAT ทำหน้าที่ตลอดมา และจำเป็นต้องมี Market Operator (MO) ที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับโรงไฟฟ้าเพื่อการแข่งขัน

ตอนนี้ EGAT มีการทำแพลตฟอร์มกลางที่ชื่อว่า TPA MANAGMENT PLATFORM เตรียมพร้อมไว้เรียบร้อยแล้ว ทำให้ในอนาคตเราจะได้เห็นการซื้อไฟฟ้าระหว่างผู้ผลิตไฟฟ้าและผู้ใช้ไฟฟ้าโดยตรงกันได้

อีกเรื่องที่ EGAT กำลังทำเพื่อปรับตัวครั้งใหญ่ ก็คือ มุ่งไปสู่พลังงานสะอาดมากขึ้น

ในอนาคต EGAT มองว่าต่อไปโลกของเราจะเข้าสู่การเปลี่ยนผ่านพลังงานในสามระยะต่อไปนี้

ระยะแรก คือ การทำโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียน เช่น โซลาร์เซลล์ ซึ่งปัจจุบัน EGAT ก็มีการเอาแผงโซลาร์ไปติดตั้งในอ่างเก็บน้ำต่าง ๆ ที่เรียกว่า Floating Solar

ซึ่งปัจจุบันมีอยู่ที่เขื่อนสิรินธร เขื่อนอุบลรัตน์ และกำลังขยายไปยังเขื่อนอื่น ๆ ของ EGAT ทำให้สามารถผลิตไฟฟ้าเพิ่มขึ้นอีกทางหนึ่งได้ด้วย

ระยะต่อไป ภายในอีก 10-15 ปี โลกจะเข้าสู่พลังงานที่มีความเสถียรมากขึ้น เพราะปัญหาของพลังงานหมุนเวียนจากธรรมชาติอย่างโซลาร์เซลล์ก็จะมีปัญหาเรื่องการผลิตแร่แรร์เอิร์ทที่ไม่ค่อยเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมจนกลายเป็นปัญหาหนึ่งที่ตามมา

พลังงานที่มีความเสถียรและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น เช่น ไฮโดรเจนและนิวเคลียร์จึงกลับมาอีกครั้ง แต่ปัญหาปัจจุบันของไฮโดรเจนก็ยังมีความท้าทายในการขนส่งและกักเก็บ ซึ่งญี่ปุ่นก็ใช้วิธีขนส่งแบบแอมโมเนียที่มีไฮโดรเจนผสมอยู่แล้วเอามาเผาตรง ๆ แทน

ดังนั้นความเป็นไปได้ในระยะนี้ ก็คือ โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็กหรือ SMRs ที่เคยอยู่ในเรือดำน้ำ แค่เอาขึ้นมาบนชายฝั่งแทน

ซึ่ง EGAT เองก็กำลังมุ่งไปยังทางนี้ พร้อมไปกับทิศทางพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศหรือ PDP

และในระยะไกลออกมา นั่นก็คือ การที่เราสามารถสร้าง Fusion Energy จากปฏิกิริยาฟิวชัน เลียนแบบดวงอาทิตย์เทียม เลี้ยงดวงอาทิตย์ให้นานที่สุด ด้วยการเลี้ยงพลาสม่าไว้หล่อเลี้ยงโดยรอบ ที่เป็นความฝันในการใช้พลังงานอย่างไม่จำกัดของมวลมนุษยชาติ

ทั้งหมดนี้ ก็เป็นการปรับตัวครั้งใหญ่ของ EGAT ที่กำลังเปลี่ยนผ่านระบบไฟฟ้าของประเทศไทย ไปสู่พลังงานที่มั่นคงและยั่งยืนในโลกที่กำลังต้องการใช้ไฟฟ้ามากขึ้นเรื่อย ๆ

ซึ่งก็คงต้องติดตามกันต่อไปว่า EGAT จะบริหารจัดการกับอุตสาหกรรมไฟฟ้าภายใต้โมเดล TPA ซึ่งเป็นเรื่องใหม่ของไทยอย่างไร..