กับดักหุ้นโต ยิ่งเร่งขยายกิจการ แต่ทำไมผู้ถือหุ้น กลับจนลง ? /โดย ลงทุนแมน
หุ้นเติบโต เป็นเหมือนขนมหวานสำหรับนักลงทุนมาหลายยุคหลายสมัย

ถ้าบริษัทไหนประกาศลงทุนโครงการใหม่ ๆ เกาะกระแสเมกะเทรนด์ หรือตั้งเป้ารายได้แบบก้าวกระโดด
นักลงทุนก็มักตื่นเต้น และเข้าไปซื้อหุ้นบริษัทนั้นแทบจะทันที

โดยมีสมมติฐานว่า ถ้าบริษัทขายของได้มากขึ้น มีรายได้มากขึ้น กำไรก็จะเพิ่มขึ้นตาม และเมื่อกำไรโต ราคาหุ้นและเงินปันผลก็จะโตตามไปด้วย

แต่ในโลกการลงทุนจริง ทุกอย่างไม่ได้ง่ายแบบนั้นเสมอไป..

เพราะบางครั้งการเติบโต ก็ไม่ได้ทำให้ผู้ถือหุ้นรวยขึ้นตาม และที่แย่กว่าคือ มูลค่าที่เกิดขึ้นจากการเติบโต ไม่คุ้มค่ากับสิ่งที่ต้องแลก

แล้วการเติบโตแบบไหน ที่นักลงทุนต้องระวัง ?
ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง

เวลาพูดถึงการเติบโต คนส่วนใหญ่มักโฟกัสไปที่ตัวเลข 2 บรรทัดในงบการเงิน นั่นก็คือรายได้และกำไร

ถ้าตัวเลขทั้งสองนี้ยังคงเพิ่มมากกว่าปีก่อน ๆ นักลงทุนก็มักมองบริษัทนั้นในเชิงบวก

แต่ในโลกนี้ ไม่มีอะไรเป็นของฟรี..
แม้แต่การเติบโตของธุรกิจ ก็มีสิ่งที่ต้องแลก

เราลองมาดูการเติบโตและต้นทุนที่ธุรกิจต้องแลกกันทีละแบบ

1. โตด้วยการเพิ่มทุน

ถ้าบริษัทที่เราถือหุ้นมีการประกาศลงทุนโครงการใหม่ ๆ ตามด้วยการเพิ่มทุน หรือออกหุ้นเพิ่ม

แม้โครงการจะสำเร็จ รายได้และกำไรของบริษัทโตขึ้น
แต่สิ่งที่โตตามมาด้วยก็คือจำนวนหุ้น ซึ่งคนมักมองข้าม

สมมติว่าถ้ากำไรโต 20% แต่จำนวนหุ้นเพิ่ม 25% แปลว่าในความเป็นจริงกำไรต่อหุ้น (EPS) ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้ถือหุ้นได้รับนั้น กำลังลดลง ทั้งที่บริษัทโตขึ้น

สิ่งที่เราต้องทำก็คือ เปรียบเทียบการเติบโตของกำไรสุทธิ (Net Profit) กับการเติบโตของกำไรต่อหุ้น (EPS) ถ้าทั้งสองอย่างนี้เริ่มแยกจากกัน นั่นอาจเป็นสัญญาณอันตราย..

2. โตด้วยหนี้

หนี้ไม่ใช่สิ่งเลวร้ายเหมือนที่หลายคนคิด ตราบใดที่ธุรกิจยังสร้างผลตอบแทนได้มากกว่าดอกเบี้ยที่ต้องจ่าย
ซึ่งในโลกนี้ธุรกิจจำนวนมาก ก็ใช้หนี้สร้างการเติบโต

แต่ถ้าการเติบโตไม่เป็นไปตามที่คิด เกิดวิกฤติเศรษฐกิจ หรือดอกเบี้ยปรับตัวสูงขึ้น จนเกินกว่าที่ธุรกิจรับมือไหว

หนี้จะเปลี่ยนจากเครื่องมือสร้างการเติบโต มาเป็นเครื่องมือทำลายบริษัททันที

สิ่งที่เราต้องทำก็คือ ดูอัตราส่วนหนี้สินต่อผู้ถือหุ้น หรือ D/E Ratio ถ้าหากบริษัทไหนมีค่า D/E สูงกว่าบริษัทอื่นในอุตสาหกรรมแบบทิ้งห่าง ก็ควรตั้งธงแดงไว้ก่อนเลย

นอกจากนี้เรายังสามารถดู Interest Coverage Ratio ซึ่งก็คือการนำกำไรก่อนหักดอกเบี้ยและภาษี (EBIT) มาเทียบกับดอกเบี้ยจ่าย ถ้าค่านี้สูง ก็ถือว่าบริษัทมีความสามารถในการจ่ายดอกเบี้ยมาก

3. โตด้วยการลดราคา

บางบริษัทเลือกที่จะลดราคาสินค้า หรือจัดแคมเปญลดแลกแจกแถม เพื่อหวังว่าจะขายสินค้าได้ในปริมาณมากขึ้น

แม้การเติบโตแบบนี้ ทำให้ยอดขายรวมโตขึ้นได้ก็จริง
แต่กำไรที่ได้อาจจะลดลง และเมื่อไรที่หยุดอัดโปรโมชัน ลูกค้าก็มักจะหายไปด้วย

ในฐานะนักลงทุน สิ่งที่เราต้องทำก็คือดูอัตรากำไรขั้นต้น (Gross Profit Margin) ซึ่งเป็นตัวเลขที่บอกถึงส่วนต่าง ระหว่างยอดขายและต้นทุนขาย

ถ้าหากตัวเลขนี้ลดลง สวนทางกับยอดขายที่เพิ่มขึ้น ก็ให้ตั้งธงไว้ก่อนเลยว่า บริษัทนั้นกำลังซื้อการเติบโต ไม่ใช่สร้างการเติบโต

4. โตด้วยการซื้อกิจการ (ในราคาแพง)

การควบรวมหรือการซื้อกิจการ (M&A) เป็นทางลัดสำหรับสร้างการเติบโตที่นิยมมากในปัจจุบัน เพราะบริษัทผู้ซื้อสามารถนำรายได้และกำไรของบริษัทที่ถูกซื้อ เข้ามาอยู่ในงบการเงินของตัวเองได้ทันที

แต่ถ้าการซื้อกิจการนั้นมีการจ่ายแพงเกินมูลค่าที่แท้จริง
ส่วนต่างนั้นจะไปอยู่ในรูปของค่าความนิยม (Goodwill) ในงบแสดงฐานะการเงินของผู้ซื้อ

และถ้าธุรกิจที่ซื้อมาไม่เป็นไปตามที่คาดไว้ ค่าความนิยมนี้อาจถูกตัดเป็นค่าใช้จ่ายในภายหลัง และทำลายกำไรสะสมที่บริษัทสร้างมาได้เช่นกัน

สิ่งที่เราต้องทำคือ พิจารณาว่าธุรกิจใหม่ที่ซื้อมานั้น มีความสมเหตุสมผลไหม เช่น สามารถต่อยอดร่วมกับธุรกิจเดิมได้หรือไม่ และมูลค่าดีลมีความเหมาะสมหรือสมเหตุสมผลไหม

5. โตด้วยกำไรบนกระดาษ

บางบริษัทให้ระยะเวลาการชำระเงินแก่ลูกค้า (Credit Term) ยาวนานมากขึ้นเพื่อหวังกระตุ้นยอดขาย

ทำให้แม้กำไรจะถูกบันทึกในงบกำไรขาดทุนไปแล้ว แต่เงินสดอาจยังไม่ได้เข้าบริษัทเลย

ท้ายที่สุด ถ้าลูกหนี้เหล่านั้นไม่สามารถจ่ายหนี้ได้ ก็จะกระทบกับธุรกิจทันที

สิ่งที่เราต้องทำก็คือ เทียบงบกระแสเงินสดจากการดำเนินงาน (CFO) กับกำไรสุทธิว่าไปในทางเดียวกันไหม

ถ้าหากบริษัทไหนที่กำไรโต แต่มี CFO ต่ำหรือติดลบ
ให้ตั้งธงไว้ก่อนเลยว่าบริษัทนั้น อาจมีปัญหาในการเก็บเงิน

นอกจากนี้ เราควรดูลูกหนี้การค้าในงบดุลด้วยว่ามีความสมเหตุสมผลกับยอดขายหรือไม่ ถ้าลูกหนี้การค้าโตกว่ายอดขายมากขึ้นเรื่อย ๆ นี่ก็เป็นสัญญาณหนึ่งของหายนะ

แต่ทั้งนี้ สิ่งที่ว่ามา เป็นเพียงสัญญาณเตือนเบื้องต้นเท่านั้น เราในฐานะนักลงทุน ต้องทำการบ้านเพิ่มเติม ลงในรายละเอียด ว่าเบื้องลึกเบื้องหลังของตัวเลขและข้อมูลเหล่านั้น มันคืออะไรกันแน่ เพื่อให้สามารถตัดสินใจลงทุนได้เฉียบคมยิ่งขึ้น

มาถึงตรงนี้จะเห็นว่า ทุกการเติบโตมักแลกมาด้วยอะไรบางอย่างเสมอ

โดยการเติบโตจะสร้างมูลค่าให้ผู้ถือหุ้นจริง ๆ ก็ต่อเมื่อผลตอบแทนจากเงินลงทุน สูงกว่าต้นทุนของเงินทุนนั้น

สิ่งที่เราในฐานะผู้ถือหุ้นต้องทำคือ การประเมินอย่างตรงไปตรงมาและปราศจากอคติว่า การเติบโตนั้นคุ้มค่ากับต้นทุนที่แลกไปหรือไม่

เพราะการที่บริษัทมีขนาดตัวที่ใหญ่ขึ้น ไม่ได้แปลว่ากระเป๋าสตางค์ของผู้ถือหุ้น จะต้องพองโตตามเสมอไป..