สรุปวงจรซ้ำซาก สินค้าเกษตรไทย จากยุคหอมหวาน สู่ราคาตกต่ำ /โดย ลงทุนแมน
(The English version is below.)

จากเรื่องมะพร้าวน้ำหอม ที่เคยเป็นสินค้าเกษตรยอดฮิตของชาวจังหวัดราชบุรี ที่เคยขายได้ถึงลูกละ 40 บาท ซึ่งสามารถสร้างรายได้ให้กลุ่มเกษตรกร ผู้ปลูกมะพร้าวเป็นจำนวนมาก

มาวันนี้ ล้งหลายแห่งในจังหวัดราชบุรี ประกาศรับซื้อมะพร้าวน้ำหอมจากเกษตรกรไทย เพียงลูกละ 2-3 บาทเท่านั้น

ซึ่งมะพร้าวน้ำหอม ก็ไม่ใช่สินค้าเกษตรไทยตัวแรก ที่เจอเรื่องราวแบบนี้
โดยตั้งแต่เมื่อ 20 ปีก่อน พืชเศรษฐกิจไทย ที่เคยมีวัฏจักรซ้ำรอยคล้าย ๆ กับมะพร้าวน้ำหอม ก็คือ “ยางพารา”

ตั้งแต่เมื่อปี 2547 รัฐบาลได้สนับสนุนให้ปลูกยางพาราในพื้นที่ต่าง ๆ

โดยในตอนนั้นก็ไม่ได้มีการวางแผนการผลิตยางพารา ให้สอดคล้องกับความต้องการในตลาดแต่อย่างใด

ตอนนั้น ประเทศไทยเป็นผู้ผลิตและส่งออกยางพารามากที่สุดในโลก
แต่ก็ยังโชคดี ที่ตลาดต่างประเทศมีความต้องการเยอะขึ้นมาก ทำให้ยางพาราในช่วงนั้น มีแนวโน้มที่ราคาสูงขึ้นทุกปี

เมื่อสินค้าเกษตรอย่างยางพารามีราคาสูงขึ้น ก็ยิ่งทำให้เกษตรกรชาวสวน แห่กันมาปลูกยางพารามากขึ้นเรื่อย ๆ

จุดที่พีกที่สุดของอุตสาหกรรมยางพารา ก็คือในช่วงปี 2554
เนื่องจากตลาดที่ต่างประเทศอย่างจีน มีความต้องการยางพาราดิบเป็นอย่างมาก
สำหรับนำมาใช้รองรับอุตสาหกรรมยานยนต์ ของประเทศจีนที่กำลังเติบโต

ในปี 2554 ยางพาราแผ่นดิบได้ขึ้นไปเฉลี่ยกิโลกรัมละ 124 บาท และมีราคาพีกสุดถึงกิโลกรัมละ 171 บาท

ด้วยราคายางพาราที่แพงมากขนาดนี้ กลุ่มชาวสวนเกษตรกรที่โชคดีมากที่สุด
ก็คือกลุ่มชาวสวนที่เริ่มต้นปลูกยางพาราในปี 2547

เพราะกว่าที่ยางพาราจะเติบโตและกรีดน้ำยางได้ ก็ต้องใช้เวลาถึง 7 ปี
มาจนถึงปี 2554 ซึ่งเป็นปีที่ยางพาราเติบโต จนสามารถกรีดน้ำยาง หรือแปรรูปเป็นยางแผ่นไปขายได้ในราคาสูง

แต่ถ้าชาวสวน ปลูกยางพาราช้ากว่านี้สัก 4 ปี หรือในช่วงปี 2551
เมื่อต้นยางพาราโต ชาวสวนกลุ่มนี้ก็จะเจอกับวิกฤติราคายางพาราที่ตกต่ำ จนแทบจะขาดทุน..

โดยในปี 2558 ซึ่งเป็นปีที่ต้นยางพาราโตเต็มวัย จนสามารถกรีดน้ำยางได้ และผลจากที่ชาวสวนแข่งกันปลูก ก็ทำให้ในปีนั้น ประเทศไทยเริ่มมีผลผลิตจากยางพาราเยอะขึ้นมาก โดยมีผลผลิตเพิ่มขึ้นกว่า 25% เมื่อเทียบกับปี 2554

เมื่อผลผลิตยางพาราในตลาดเพิ่มมากขึ้น ก็ยิ่งทำให้ราคายางพารา ตกลงอย่างรวดเร็ว จากราคายางพาราแผ่นโดยเฉลี่ยที่กิโลกรัมละ 124 บาทในปี 2554 ก็เหลือเพียงกิโลกรัมละ 49 บาทในปี 2558

ซึ่งเหตุผลที่ราคายางพาราลดลงในช่วงนั้น นอกจากเรื่องปริมาณผลผลิตยางพาราในประเทศไทย
ที่มากขึ้น จนไม่สามารถระบายสต๊อกได้ทันแล้ว
ความต้องการนำเข้ายางพาราในประเทศจีน ก็ลดลงเช่นกัน

เพราะประเทศไทย ก็ยังต้องเจอกับคู่แข่งที่มีลักษณะภูมิประเทศ สภาพดิน และสภาพอากาศ ที่สามารถปลูกยางพาราได้เหมือนกัน ทั้งประเทศเพื่อนบ้านอย่างลาว กัมพูชา ฟิลิปปินส์ และเวียดนาม

ซึ่งก็มีไร่สวนยางพาราในประเทศเพื่อนบ้านจำนวนไม่น้อย ที่กลุ่มทุนจีนเข้ามาบุกเบิก ทำสวนยางพารามาแล้วก่อนหน้า

แล้วเลือกซื้อยางพารา จากสวนที่อยู่ในเครือข่ายของตัวเอง มาขายให้กับอุตสาหกรรมยานยนต์ของประเทศจีนเอง ด้วยราคาที่ถูกกว่า

จากวิกฤติยางพาราในรอบนั้น ก็ไม่แตกต่างอะไรจากวิกฤติมะพร้าวน้ำหอมไทย

ซึ่งมะพร้าวน้ำหอมไทย ถือเป็นสินค้าไทยที่ได้รับความนิยมอย่างมาก และโตตามอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวและการส่งออก
และแน่นอนว่า “จีน” คือตลาดส่งออกมะพร้าวน้ำหอมตลาดใหญ่ของไทย

แต่เดิมคนในพื้นที่ในจังหวัดราชบุรี จังหวัดนครปฐม และจังหวัดสมุทรสาคร ก็นิยมปลูกและขายในราคาขายส่งลูกละ 5-10 บาท โดยไม่ได้เน้นตลาดส่งออกมากนัก

ต่อมาเมื่อประเทศไทย เริ่มเติบโตจากการท่องเที่ยว
โดยเฉพาะกลุ่มนักท่องเที่ยวชาวจีน ที่เข้ามาเที่ยวในประเทศไทย

มะพร้าวน้ำหอม ก็ได้กลายเป็น Super Fruit และกลายเป็นสินค้าส่งออกหลักให้ชาวจีนทันที

นอกจากมะพร้าวน้ำหอมจะฮิตในตลาดจีนแล้ว มะพร้าวน้ำหอมในช่วงหลัง ก็ยังเป็นที่นิยมในตลาดน้ำมะพร้าวพร้อมดื่ม ที่ขายตามร้านสะดวกซื้อ

เมื่อมะพร้าวน้ำหอมมีราคาสูง และได้รับความนิยม ก็ทำให้เกษตรกร หรือชาวนา เปลี่ยนจากการปลูกข้าว แห่ไปปลูกมะพร้าวน้ำหอมตาม ๆ กันไป

ซึ่งก็มีอยู่ช่วงหนึ่งที่มะพร้าวน้ำหอม มีราคาพุ่งทะยานไปสู่จุดสูงสุดเฉลี่ยลูกละ 40 บาท

และเมื่อผลผลิตมะพร้าวน้ำหอมมีราคาสูง จนตลาดปลายทางโดยเฉพาะประเทศจีน ก็มองเห็นว่าราคามะพร้าวน้ำหอมต่อลูกจากไทยนั้น มีราคาสูงจนเกินไป

ทำให้จากเดิมกลุ่มนักธุรกิจจีนผู้คุมตลาด ที่เป็นเพียง “คนซื้อ” อยู่ปลายทาง
ก็เริ่มขยับเข้ามาเป็น “ผู้คุม” ซัปพลายเออร์ตั้งแต่ต้นน้ำ ยันกลางน้ำ เพื่อกินรวบส่วนต่างกำไรทั้งหมด

เริ่มจากการบุกยึดกลางน้ำ โดยกลุ่มธุรกิจการเกษตรชาวจีนบางส่วน ก็เริ่มใช้นอมินี เข้ามาตั้งล้งของตัวเองในพื้นที่ยุทธศาสตร์ อย่างจังหวัดราชบุรี หรือจังหวัดนครปฐม
จึงทำให้เขาสามารถคัดเกรด บรรจุภัณฑ์ และจัดการโลจิสติกส์ ส่งตรงถึงโกดังในจีนได้ด้วยตัวเอง

ไปจนถึงการบุกยึดต้นน้ำ ผูกขาดการรับซื้อมะพร้าวน้ำหอม จากสวนในเครือข่ายของคนจีนด้วยกัน

โดยในระดับต้นน้ำ กลุ่มนักธุรกิจจีนบางส่วน ก็เลือกใช้นอมินีคนไทยเป็นเจ้าของสวนแทนกลุ่มคนจีน ไปจนถึงการใช้ล้งในเครือข่ายของตัวเอง กดราคามะพร้าวน้ำหอมกับเกษตรกรที่ไม่ได้อยู่ในเครือข่าย จนเกษตรกรเริ่มมีรายได้ที่สู้ต้นทุนไม่ไหว

และยิ่งไปกว่านั้น กลุ่มนักธุรกิจจีนบางราย ก็จะเสนอสัญญาเช่าที่ดินระยะยาว เพื่อจ้างเกษตรกรปลูกมะพร้าวป้อนให้กับล้งในเครือข่าย ด้วยราคาค่าจ้างปลูกตามที่ตกลงกัน
โดยนักธุรกิจจีนจะเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายในการปลูก และเก็บเกี่ยวมะพร้าวให้

ซึ่งตั้งแต่วิธีการบริหารจัดการล้งผลไม้ และการบริหารจัดการสวนในเครือข่าย ก็ทำให้ต้นทุนของมะพร้าวน้ำหอม ที่ส่งออกไปในตลาดประเทศจีน มีราคาต่ำลง
จนมะพร้าวน้ำหอม มีราคาที่ถูกกดต่ำลงมา และเกิดปัญหามะพร้าวน้ำหอมราคาถูกมาก อย่างที่เห็นในปัจจุบัน

ตั้งแต่ยางพารา จนถึงมะพร้าวน้ำหอม เราพอจะมองเห็นจุดร่วมอะไร ในวัฏจักรของสินค้าเกษตร ?

จากจุดเริ่มต้น ที่ผลิตภัณฑ์การเกษตรเป็นสินค้ายอดฮิต และมีราคาแพงขึ้น
ชาวสวนทุกคนหันมาแย่งกันปลูก จนกระทั่งราคาสินค้าเกษตรตกลง เพราะตลาดผู้รับซื้อมีอำนาจในการควบคุมราคาสูง

เช่น ผู้รับซื้อรายใหญ่มาก อย่างบริษัทแปรรูป หรือกระจายสินค้าเกษตรขนาดใหญ่ของประเทศจีน
ที่รับซื้อสินค้าเกษตรจากไทยในปริมาณที่มาก

เมื่อจีนเป็นตลาดใหญ่ และสินค้าเกษตรไทยจำเป็นต้องพึ่งพาตลาดนี้เป็นหลัก ก็ทำให้ตลาดประเทศจีน มีอำนาจในการต่อรองที่สูงมาก

และถ้าขาดการบังคับใช้กฎหมาย หรือควบคุมดูแลเกี่ยวกับการค้าจากภาครัฐ

กลุ่มเครือข่ายธุรกิจการเกษตรของจีน ก็สามารถขยายธุรกิจ โดยเข้ามาเป็นผู้ค้าส่ง หรือ “เป็นเจ้าของล้งมะพร้าว” ด้วยตัวเอง

ไปจนถึงการเป็นผู้ผลิตและจัดหา หรือ “เป็นเจ้าของสวน” ได้ด้วยตัวเอง
จนสามารถกดราคาต้นทุนการสั่งซื้อมะพร้าว ซึ่งก็คือ “ราคามะพร้าวต่อลูก” ให้ต่ำลง

และผลสุดท้ายคือ เกษตรกรชาวไทย ที่ไม่ได้อยู่ในเครือข่ายธุรกิจของตลาดใหญ่ ก็ต้องตกรถ เจอกับปัญหาผลผลิตทางการเกษตรราคาตกต่ำ และประสบปัญหาขาดทุน

นี่ก็คือปัญหาที่สะท้อนความเจ็บปวดของเกษตรกรไทย ซึ่งเป็นผู้ผลิตที่มีอำนาจต่อรองไม่มาก
ตั้งแต่ผลผลิตยางพารา ไปจนถึงมะพร้าวน้ำหอม

และหากต้องแก้ปัญหาสินค้าเกษตรไทยที่ติดหล่มเดิมซ้ำซาก สิ่งที่ต้องทำก็คือ

- การเปลี่ยนผลผลิตทางการเกษตร ให้แปรรูปไปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ

อย่างการนำมะพร้าวน้ำหอมไปสร้างแบรนด์ หรือปั้นเป็นสินค้า GI หรือสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ประจำถิ่น เช่น เทียนหอม น้ำมันมะพร้าว ไวน์มะพร้าวน้ำหอม หรือเครื่องสำอางจากมะพร้าว
เพื่อไปตีตลาดใหญ่ทั้งในและต่างประเทศ

และที่สำคัญคือ ต้องทำให้ผลิตภัณฑ์การเกษตร ไปเจาะตลาดหลาย ๆ ตลาด และลดการพึ่งพาตลาดส่งออกเพียงแค่ตลาดเดียว

- การสนับสนุนให้สินค้าเกษตร สามารถนำไปแปรรูปเป็นสินค้าที่มีมูลค่าสูง

ให้เหมือนกับยางพารา ที่ปัจจุบันก็มีตลาดรองรับ เป็นโรงงานที่ผลิตสินค้าจากยาง เช่น ถุงมือยาง สายยางน้ำเกลือ ยางรถยนต์ และชิ้นส่วนอะไหล่ต่าง ๆ ซึ่งช่วยพยุงไม่ให้ราคายางพาราในปัจจุบัน ตกต่ำเกินไป

- การบังคับใช้กฎหมายการค้าที่ไม่เป็นธรรมอย่างเด็ดขาด

อย่างการตรวจสอบเจ้าของล้ง ว่ามีชื่อคนไทยถือหุ้นอยู่ 51% หรือไม่ และคนไทยที่ถือหุ้นเป็นนอมินีหรือไม่

หรือการบังคับใช้กฎหมายกับล้งที่มีพฤติกรรมฮั้วราคา หรือกดราคาจนต่ำกว่าทุนอย่างผิดปกติ

- การเพิ่มความเข้มแข็งให้กับสหกรณ์การเกษตร เพื่อให้มีอำนาจต่อรองกับผู้ซื้อ
และสนับสนุนให้เกษตรกรซื้ออุปกรณ์ทางการเกษตร อย่างปุ๋ย หรือเครื่องจักรต่าง ๆ ได้ในราคาที่ถูกลง

สุดท้ายแล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นกับ “ยางพารา” ในอดีต และ “มะพร้าวน้ำหอม” ในปัจจุบัน เป็นเพียงยอดภูเขาน้ำแข็งของปัญหาที่หยั่งรากลึกในภาคเกษตรกรรมไทย

หากเรายังปล่อยให้โมเดลการค้าเป็นแบบ “ฝากชีวิตไว้กับล้งต่างชาติ” ต่อไป

วันข้างหน้า สินค้าที่กำลังขึ้นชื่อว่าเป็นตัวท็อปของประเทศไทยอย่าง “ทุเรียน” หรือ “มังคุด” ก็อาจจะเดินเข้าสู่วงจรซ้ำซากนี้ เช่นเดียวกัน..

—----------------------------
The Vicious Cycle of Thai Agricultural Products: From Golden Age to Price Crash /By Longtunman

From the story of aromatic coconuts, which were once a hit agricultural product for farmers in Ratchaburi Province. Back then, they could be sold for as much as 40 Baht per fruit, generating a massive amount of income for coconut farming groups.

Today, however, many "Lhong" (middlemen packing houses) in Ratchaburi have announced buying prices for Thai aromatic coconuts at only 2–3 Baht per fruit.

Aromatic coconuts are not the first Thai agricultural product to face this situation. Starting about 20 years ago, another economic crop that went through a nearly identical cycle was "Rubber."

Since 2004, the government has encouraged rubber planting in various areas. At that time, there was no production planning to align with actual market demand.

Back then, Thailand was the world's largest producer and exporter of rubber. Fortunately, international demand grew significantly, causing rubber prices to trend upward every year.

As the price of rubber climbed, more and more farmers rushed to plant rubber trees.

The peak of the rubber industry occurred around 2011. This was driven by massive demand from China for raw rubber to support its booming automotive industry.

In 2011, the average price of unsmoked rubber sheets rose to 124 Baht per kilogram, reaching a peak of 171 Baht per kilogram.

With prices this high, the luckiest farmers were those who started planting in 2004.

This is because rubber trees take about 7 years to mature for tapping. Those who started in 2004 reached the harvesting stage by 2011, allowing them to sell their products at peak prices.

However, if farmers started just 4 years later, around 2008, by the time their trees matured, they would be hit by a price crisis so severe they would nearly face a total loss.

By 2015, when these later trees matured, the result of everyone rushing to plant became clear. Thailand's rubber output surged by over 25% compared to 2011.

This oversupply caused prices to crash. The average price for rubber sheets plummeted from 124 Baht per kilogram in 2011 to just 49 Baht per kilogram in 2015.

The price drop wasn't just due to the massive surplus in Thailand that couldn't be cleared fast enough; China's import demand also slowed down.

Furthermore, Thailand faced competition from neighbors like Laos, Cambodia, the Philippines, and Vietnam, which have similar climates and soil suitable for rubber.

Many rubber plantations in these neighboring countries were actually pioneered by Chinese investors. These investors chose to buy rubber from their own networks at lower prices to supply China's automotive industry.

That rubber crisis is no different from the current crisis facing Thai aromatic coconuts.

Thai aromatic coconut is a highly popular product that grew alongside the tourism and export sectors. Naturally, China is the primary export market for Thailand.

Originally, locals in Ratchaburi, Nakhon Pathom, and Samut Sakhon grew them wholesale at 5–10 Baht per fruit, without focusing much on exports.

Later, as Thai tourism flourished—especially with the influx of Chinese tourists—aromatic coconut was rebranded as a "Super Fruit" and immediately became a major export to China.

Beyond its popularity in China, it also became a staple in the ready-to-drink coconut water market found in convenience stores.

High prices and popularity led many rice farmers to switch to planting aromatic coconuts instead.

For a while, the price soared to a peak average of 40 Baht per fruit.

However, once prices got that high, the end market—particularly China—began to feel that the price per fruit from Thailand was becoming too expensive.

This caused Chinese business groups, who were once just the "buyers" at the end of the chain, to move in and "control" the supply chain from upstream to midstream to capture all the profit margins.

They started by taking over the midstream. Some Chinese agri-businesses used nominees to set up their own packing houses (Lhong) in strategic areas like Ratchaburi and Nakhon Pathom. This allowed them to handle grading, packaging, and logistics directly to warehouses in China themselves.

Then they moved upstream to monopolize the purchase of coconuts from plantations within their own Chinese networks.

At the upstream level, some Chinese businessmen used Thai nominees to own plantations. They then used their network of packing houses to squeeze the prices paid to independent Thai farmers until the farmers' income could no longer cover their costs.

Furthermore, some Chinese investors offered long-term land leases to hire farmers to grow coconuts exclusively for their network. Under these contracts, the investors cover the costs of planting and harvesting, paying the farmers a fixed wage.

Through integrated management of packing houses and network plantations, the cost of exporting coconuts to China was significantly reduced. This forced market prices down, leading to the incredibly low prices we see today.

From rubber to aromatic coconuts, what common patterns can we see in the agricultural cycle?

It starts with a product becoming a hit and prices rising. Every farmer rushes to plant it, leading to an eventual price crash because the buyers hold massive power to control the price.

For example, major buyers like large Chinese processing or distribution companies purchase Thai products in massive volumes.

Since China is the main market and Thai agricultural products rely heavily on it, China gains immense bargaining power.

Without strict law enforcement or government trade oversight, Chinese agri-business networks can expand to become wholesalers or "owners of coconut packing houses" themselves.

They eventually become producers or "plantation owners," allowing them to drive down the purchasing cost—the "price per fruit."

Ultimately, Thai farmers who are not part of these large business networks are left behind, facing price crashes and financial losses.

This reflects the pain of Thai farmers, who are producers with very little bargaining power, from rubber to aromatic coconuts.

To break this repetitive cycle in Thai agriculture, the following steps are necessary:

- Transforming agricultural output into diverse processed products: This includes branding or creating GI (Geographical Indication) products like scented candles, coconut oil, coconut wine, or cosmetics to penetrate global markets. Most importantly, products must reach multiple markets to reduce reliance on a single export destination.

- Supporting high-value processing: Similar to rubber, which now has markets in factories producing rubber gloves, saline tubes, tires, and spare parts. This helps sustain current rubber prices from dropping too low.

- Strict enforcement against unfair trade practices: This includes checking if "Lhong" owners have genuine 51% Thai shareholding or just nominees, and taking legal action against price collusion or predatory pricing that forces farmers to sell below cost.

- Strengthening agricultural cooperatives: This increases bargaining power against buyers and helps farmers purchase supplies like fertilizer or machinery at lower costs.

Ultimately, what happened to "Rubber" in the past and "Aromatic Coconuts" today is just the tip of the iceberg of deep-rooted problems in Thai agriculture.

If we continue with a trade model that "leaves our lives in the hands of foreign middlemen," future top-tier products like "Durian" or "Mangosteen" may inevitably fall into this same vicious cycle.

References
-สถิติยางพารา ประจำปี 2568 ฉบับที่ 2 และปี 2558 ฉบับที่ 4 กรมวิชาการเกษตร
-https://www.facebook.com/prdofficial/posts
-ราคายางพาราแผ่นดิบชั้น 3 ปี 2553-2557
-https://www.krungsri.com/th/research/industry/industry-outlook/agriculture/rubber/io/rubber-2022
-https://oae.go.th/home/article/476