เวียดนาม ประเทศแห่งอุตสาหกรรม เซมิคอนดักเตอร์ /โดย ลงทุนแมน

เมื่อไม่กี่ปีก่อน เราคงได้ยินข่าวใหญ่ที่ CEO ของ NVIDIA อย่างคุณ Jensen Huang เดินทางไปเยือนเวียดนาม และประกาศให้เวียดนามเป็น “บ้านหลังที่สอง” ของ NVIDIA

ล่าสุด ผู้บริหารระดับสูงของ ASML ซึ่งเป็นผู้ผลิตเครื่อง EUV Lithography สุดล้ำสมัยเพียงรายเดียวในโลก ก็ได้เดินทางไปพบกับนายกรัฐมนตรีของเวียดนาม เพื่อเจรจาความร่วมมือ เกี่ยวกับอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์

ทั้ง 2 กรณี ทำให้มองได้ว่าเวียดนาม ได้กลายมาเป็นจิกซอว์ชิ้นสำคัญ ในห่วงโซ่อุปทานชิปของโลก ไปเรียบร้อยแล้ว

คำถามที่น่าสนใจคือ ทำไมต้องเป็นเวียดนาม ?

ทั้งที่ถ้ามองย้อนกลับไปไม่กี่สิบปีก่อน เวียดนามยังเป็นเพียงประเทศเกษตรกรรม ที่ตามหลังไทยอยู่ในหลายมิติ

ขณะที่เรื่องของอุตสาหกรรม ไทยก็แทบไม่เป็นรองใครในอาเซียนเลยด้วยซ้ำ

เวียดนามมีของดีอะไร ถึงกลายมาเป็นผู้เล่นสำคัญ ของอุตสาหกรรมชิปในวันนี้ ?

แล้วไทยตกขบวนรถด่วนแห่งอนาคตนี้แล้วหรือไม่ ?
ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง

หากเรากางแผนที่อุตสาหกรรมของเวียดนามดู จะพบภาพที่น่าตกใจ

เพราะตอนนี้ ภาคอุตสาหกรรมของเวียดนาม ไม่ได้มีแค่โรงงานทอผ้าหรือโรงงานรองเท้า ซึ่งเป็นสินค้าราคาถูก อีกต่อไป

แต่เต็มไปด้วยฐานการผลิตของบริษัทยักษ์ใหญ่ระดับโลก ที่กระจายตัวอยู่ทั่วประเทศ

ที่น่าสนใจที่สุด คืออุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์
ซึ่งถือเป็นกระดูกสันหลังของโลกเทคโนโลยี

ไล่ตั้งแต่สมาร์ตโฟนและนาฬิกาอัจฉริยะ คอมพิวเตอร์ หุ่นยนต์ รถยนต์ ไปจนถึงศูนย์ข้อมูล (Data Center) ขนาดใหญ่ ที่ใช้ประมวลผล AI ที่ซับซ้อนที่สุด

ทั้งหมดนี้ ต่างก็ล้วนมีชิปเป็นหัวใจทั้งสิ้น

ซึ่งในตอนนี้ เวียดนามได้กลายมาเป็น Hub สำคัญในห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ของอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์โลก เป็นที่เรียบร้อยแล้ว..

หากเราลองมาแยกห่วงโซ่อุปทาน ของเซมิคอนดักเตอร์ จะสามารถแบ่งออกเป็น 3 ขั้นตอนหลัก

1. Design (ออกแบบ) เป็นขั้นตอนการออกแบบวงจร และฟังก์ชันของชิป

2. Manufacturing (ผลิต) เป็นขั้นตอนการผลิตชิปบนแผ่นเวเฟอร์ ซึ่งต้องใช้เทคโนโลยีขั้นสูง และการลงทุนสูงมาก

3. Assembly, Testing & Packaging (ประกอบ ทดสอบ และบรรจุภัณฑ์) เป็นขั้นตอนสุดท้าย ก่อนที่ชิปจะถูกส่งไปใช้งานจริง

ซึ่งเวียดนามมีบทบาทหลักใน 2 ขั้นตอน คือ Design และ Assembly, Testing & Packaging

โดยเฉพาะในขั้นตอนปลายน้ำอย่าง Assembly, Testing & Packaging ที่เวียดนามเติบโตรวดเร็วมาก จนกลายเป็นผู้ส่งออกชิปอันดับต้น ๆ ของโลกแล้วในวันนี้..

และถ้าหากเราลองเอากระบวนการผลิตชิปทั้งระบบ ใส่เข้าไปในแผนที่อุตสาหกรรมของเวียดนาม เราจะเห็นการวางยุทธศาสตร์แบ่งโซนที่ชัดเจน

1. ภาคเหนือ เป็นที่ตั้งของโรงงานประกอบและทดสอบ (Assembly & Test) รวมถึงเป็นแหล่งมันสมองของอุตสาหกรรมชิป

โดยมีบริษัทชั้นนำที่ตั้งอยู่ในโซนนี้มากมาย ตัวอย่างเช่น

- Amkor Technology ซึ่งเป็นยักษ์ใหญ่ด้านการประกอบและทดสอบชิป (OSAT) อันดับต้น ๆ ของโลก ตั้งอยู่ในเมืองบั๊กนิญ

- Hana Micron ผู้เล่นสำคัญจากเกาหลีใต้ เชี่ยวชาญด้านการประกอบและทดสอบชิป ตั้งอยู่ในเมืองบั๊กซาง

- Samsung ที่มีทั้งโรงงานผลิตชิ้นส่วนบรรจุภัณฑ์ชิปในเมืองท้ายเงวียน และศูนย์ R&D ที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในกรุงฮานอย

นอกจากนี้ กรุงฮานอยยังเป็นศูนย์รวม “มันสมอง” ซึ่งก็คือบริษัทออกแบบชิป (Design) ระดับโลกอย่าง Synopsys, Qualcomm และ Infineon

2. ภาคกลาง เป็นที่ตั้งของบริษัทออกแบบชิปชั้นนำในเมืองดานัง

- Synopsys ยักษ์ใหญ่ด้านซอฟต์แวร์สำหรับออกแบบชิป (EDA) จากสหรัฐฯ

- Renesas Electronics ผู้ผลิตเซมิคอนดักเตอร์จากญี่ปุ่น ที่เน้นชิประบบฝังตัว (Embedded)

- Uniquify บริษัทออกแบบและขายไลเซนส์ System-on-Chip (SoC)

ซึ่งที่ผ่านมา เวียดนามพยายามที่จะปั้นดานัง ให้เป็น “Silicon Bay” ซึ่งเป็นศูนย์กลางด้านการ R&D ขั้นสูงของอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ และ AI

และมาถึงภาคใต้ ที่ถือเป็น Hub ใหญ่สุด..

นำโดยนครโฮจิมินห์ และปริมณฑล
โดยเป็นศูนย์รวม ทั้งฝั่งโรงงานและฝั่งออกแบบ

บริษัทที่โดดเด่นที่สุดในโซนนี้ คงหนีไม่พ้น Intel
ยักษ์ใหญ่จากสหรัฐฯ ที่เป็นทั้งผู้ออกแบบและผลิตชิป

โดยโรงงาน Intel ในนครโฮจิมินห์ ถือเป็นหนึ่งในฐานการประกอบและทดสอบชิป ที่ใหญ่ที่สุดในโลกของ Intel

นอกจากนี้ ยังมีบริษัทชั้นนำอีกมากมาย ทั้ง Renesas, Qualcomm, Marvell และ Bosch และอีกหลายสิบบริษัท ที่ต่างก็มีการตั้งโรงงาน, ศูนย์ Design Center และ R&D อยู่ในโซนนี้เช่นกัน

ทั้งหมดนี้ กำลังบอกอะไรเรา ?

สิ่งที่ทำให้เวียดนาม “น่ากลัว” จนคู่แข่งตามไม่ทัน ในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์นั้น ไม่ใช่แค่เรื่องค่าแรงถูก หรือสิทธิประโยชน์ทางภาษีแบบเดิม ๆ อีกต่อไปแล้ว

แต่คือการที่เวียดนาม สามารถสร้าง “Deep Supply Chain” หรือห่วงโซ่อุปทานที่หยั่งรากลึกได้สำเร็จ ในประเทศตัวเอง

ซึ่งภาพนี้ คล้ายกับ “อุตสาหกรรมยานยนต์” ของไทย เมื่อ 30 ปีก่อนเป็นอย่างมาก ที่สามารถดึงดูดค่ายรถยนต์ยักษ์ใหญ่อย่าง Toyota หรือ Honda ให้มาตั้งโรงงานได้สำเร็จ

สิ่งที่ตามมาคือ กองทัพผู้ผลิตชิ้นส่วนรถยนต์ ที่แห่กันมาตั้งโรงงานรอบ ๆ จนเกิดเป็นคลัสเตอร์ผู้ผลิตรถยนต์ สร้างระบบนิเวศที่แข็งแกร่ง จนประเทศอื่นยากที่จะมาแย่งฐานการผลิตนี้ไป

โดยเวียดนามในวันนี้ ก็กำลังทำแบบเดียวกันกับอุตสาหกรรมชิป

เพราะเมื่อมีทั้ง Intel, Samsung และ Amkor เป็น “หัวขบวน”

บริษัทอื่น ๆ ที่ต้องพึ่งพากัน รวมทั้งซัปพลายเออร์รายย่อย ก็ต้องย้ายตามมา เพื่อลดต้นทุนโลจิสติกส์และทำงานร่วมกันได้ง่ายขึ้น

นอกจากนี้ เวียดนามยังเพียบพร้อมไปด้วยทรัพยากรมนุษย์ จากการที่รัฐบาลตั้งเป้าผลิตวิศวกรด้านเซมิคอนดักเตอร์ให้ได้ถึง 50,000 คน ภายในปี 2030 นี้

ทั้งหมดนี้ ทำให้เวียดนาม กลายเป็นประเทศที่มี Ecosystem ที่แข็งแกร่งในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์

คล้ายกับที่ไทยเคยมี กับอุตสาหกรรมรถยนต์ เมื่อหลายสิบปีก่อน..

อย่างไรก็ตาม เวียดนามยังต้องเผชิญกับความท้าทายอีกหนึ่งอย่าง นั่นก็คือเรื่อง “ความมั่นคงทางพลังงาน”

เพราะอุตสาหกรรมชิปนั้น เป็นอุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานมหาศาล และที่สำคัญ พลังงานนั้นจะต้องมีความเสถียรในระดับที่สูงมาก

การที่ไฟตกเพียงเสี้ยววินาที อาจหมายถึงชิปทั้งล็อต เสียหายจนต้องทิ้งทั้งหมด ซึ่งแน่นอนว่าคิดเป็นเงินมหาศาล

ที่ผ่านมา เวียดนามยังประสบปัญหาไฟดับอยู่บ่อยครั้ง ทำให้เรื่องพลังงาน กลายเป็นโจทย์หินที่รัฐบาลเวียดนามต้องเร่งแก้ไข

มาถึงคำถามสำคัญ.. แล้วไทยตกขบวนอุตสาหกรรมชิปแล้วหรือไม่ ?

มาถึงตรงนี้ เราอาจต้องยอมรับความจริงที่เจ็บปวดว่า

การที่เราจะไปดึงโรงงานผลิตชิป หรือโรงงานประกอบชิป แข่งกับเวียดนามในตอนนี้ เราอาจจะ “ตกรถ” ไปเรียบร้อยแล้ว

เพราะ Supply Chain หลักของโลก ได้เลือกแล้วว่าจะไปฝังตัวอยู่ที่เวียดนาม

โดยเฉพาะเมื่อมียักษ์ใหญ่อย่าง NVIDIA, ASML, Intel และ Samsung เข้ามาอยู่ในห่วงโซ่อุปทานนี้ด้วย

แต่การตกรถ ก็ไม่ได้แปลว่าเราจะไปถึงจุดหมายไม่ได้

แทนที่จะแข่งสร้างโรงงานชิปกับเวียดนาม ซึ่งเราแทบไม่เหลือแต้มต่อแล้วในวันนี้

ไทยอาจต้องหันมามอง สมรภูมิใหม่ที่แตกต่าง เพื่อให้ได้ประโยชน์ จากการที่มีเพื่อนบ้านอย่างเวียดนาม เป็น Hub ชิปของโลก

เช่น อุตสาหกรรมที่เน้นผู้ใช้ปลายทาง (End-User) ที่อาจมีการนำชิปจากเวียดนาม มาประกอบเป็นสินค้าสำเร็จรูป เช่น รถยนต์, หุ่นยนต์

ซึ่งผลิตภัณฑ์เหล่านี้ กำลังถูกพัฒนาให้มีฟีเชอร์มากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นรถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติ หรือหุ่นยนต์ Humanoid ที่ใช้ในอุตสาหกรรมต่าง ๆ

และแน่นอนว่าความฉลาดเหล่านั้น ล้วนต้องใช้สมอง ซึ่งก็คือ “ชิป” เป็นองค์ประกอบทั้งสิ้น

โดยที่ผ่านมา ไทยเองก็มีข้อได้เปรียบ จากการที่เป็นศูนย์กลางของอุตสาหกรรมหนักอย่างรถยนต์มายาวนาน

ซึ่งสิ่งเหล่านี้ เป็นรากฐานสำคัญ ที่อาจจะช่วยต่อยอดไปสู่การสร้างมูลค่าสินค้าที่ผลิตในไทย ในอนาคตได้

มาถึงตรงนี้ อาจสรุปได้ว่า โจทย์ของไทยในวันนี้
ไม่ใช่การพยายามไปแย่งชิงตำแหน่ง “ผู้ผลิตชิป” ที่เวียดนามยึดหัวหาดไปแล้ว

แต่คือการวางตำแหน่งเป็น “ผู้ใช้งานชิป” ที่มีแหล่งผลิตจากเพื่อนบ้าน ได้เก่งที่สุด และสร้างมูลค่าเพิ่มได้มากที่สุดแทน

ซึ่งถ้าหากมองในมุมนี้ การเติบโตของอุตสาหกรรมชิปของเวียดนาม อาจไม่ใช่เรื่องเลวร้ายสำหรับไทยเสมอไป

แต่เปรียบเสมือนการมี “ซูเปอร์มาร์เก็ตชิป” มาเปิดอยู่หน้าปากซอยบ้าน และช่วยให้เราหาวัตถุดิบสำคัญ มาผลิตสินค้าของเราได้ง่ายขึ้น..

คำถามที่น่าสนใจหลังจากนี้คือ ในเมื่อเพื่อนบ้านเราผลิต “สมอง” ให้แล้ว

แล้วประเทศไทยได้เตรียม “ร่างกาย” ให้พร้อมรับสมองเหล่านั้น เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับประเทศ.. ได้ดีพอแล้วหรือยัง ?

References
-https://www.businessinsider.com/nvidia-jensen-huang-chips-vietnam-tech-supply-chain-southeast-asia-2023-12
-https://thaibiz-vietnam.com/energy-technology/da-nang-invests-8-million-usd-to-build-vietnams-silicon-bayfor-ai-and-semiconductor-rd/
-https://www.vietnam.vn/th/viet-nam-mo-rong-hop-tac-voi-asml-trong-linh-vuc-ban-dan
-https://en.vietnamplus.vn/vietnams-semiconductor-surge-underscores-mounting-demand-for-skilled-engineers-post333947.vnp#:~:text=Current%20estimates%20show%20around%207%2C000,grounding%20in%20mathematics%20and%20logic