ข่าวประชาสัมพันธ์..

คนไทยที่อยากมีธุรกิจเป็นของตัวเองมีมากขึ้นทุกปี แต่คำถามแรกที่หลายคนติดอยู่คือ "ควรเริ่มแบบไหนดี?"

บางคนบอกว่าต้องจดบริษัท บางคนบอกว่าเริ่มจากฟรีแลนซ์ก่อน ขณะที่อีกกลุ่มอยากทำ Startup ให้โตเร็ว

ปัญหาคือ SME, Startup และ Freelance มีความแตกต่างกันทั้งเรื่องภาษี บัญชี วิธีหาเงินทุน และเป้าหมายการเติบโต ถ้าเลือกผิดตั้งแต่แรก อาจเสียทั้งเงินและเวลา

บทความนี้จะพาไปดูว่า 3 รูปแบบนี้ต่างกันตรงไหน เสียภาษียังไง และเมื่อไหร่ควร "เปลี่ยนร่าง" จากรูปแบบหนึ่งไปอีกรูปแบบหนึ่ง

ข้อมูลจากสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) ระบุว่าในปี 2567 ประเทศไทยมีผู้ประกอบการ SME จำนวน 3.26 ล้านราย คิดเป็น 99.5% ของผู้ประกอบการทั้งหมด สร้างการจ้างงานกว่า 13.4 ล้านคน

ขณะเดียวกัน Startup ไทยก็เติบโตต่อเนื่อง และจำนวนคนทำงาน Freelance ก็เพิ่มขึ้นทุกปีตามเทรนด์ Gig Economy

แต่ทั้ง 3 รูปแบบนี้มี DNA ที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง ทั้งวิธีเริ่มต้น วิธีหาเงิน และวิธีเสียภาษี

SME ย่อมาจาก Small and Medium Enterprises คือธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม ครอบคลุมทั้งการผลิต การค้า และการบริการ

จุดเด่นของ SME คือเจ้าของลงทุนเองและบริหารเอง เติบโตแบบค่อยเป็นค่อยไป ใช้โมเดลธุรกิจที่พิสูจน์แล้วว่าทำงานได้ เช่น ร้านอาหาร ร้านค้าออนไลน์ โรงงานขนาดเล็ก หรือสำนักงานบัญชี

สสว. แบ่ง SME ตามจำนวนการจ้างงานและรายได้ต่อปี (ข้อมูลจากประกาศ สสว. พ.ศ. 2563) ธุรกิจขนาดย่อม (Small) มีพนักงานไม่เกิน 50 คน รายได้ไม่เกิน 100 ล้านบาทต่อปี

ส่วนธุรกิจขนาดกลาง (Medium) มีพนักงาน 51-200 คน รายได้ไม่เกิน 500 ล้านบาทต่อปี เกณฑ์จะแตกต่างตามประเภทกิจการ

Startup คือธุรกิจที่สร้างขึ้นเพื่อค้นหาโมเดลที่ทำซ้ำได้และขยายตัวได้รวดเร็ว (Repeatable and Scalable Business Model) มักใช้เทคโนโลยีหรือนวัตกรรมเป็นแกนหลัก

สิ่งที่แยก Startup ออกจาก SME ชัดเจนที่สุดคือ "เป้าหมายการเติบโต"

SME ตั้งเป้าเติบโตแบบยั่งยืนทีละขั้น ส่วน Startup ตั้งเป้าเติบโตแบบก้าวกระโดด อาจขาดทุนหลายปีก่อนจะมีกำไร แต่ถ้าสำเร็จจะโตเร็วมาก

แหล่งเงินทุนก็ต่างกัน SME มักกู้ธนาคารหรือใช้เงินตัวเอง ส่วน Startup มักระดมทุนจาก Angel Investor หรือ Venture Capital (VC)

Freelance คือการรับงานอิสระในนามบุคคลธรรมดา ไม่ต้องจดทะเบียนบริษัท ไม่ต้องมีพนักงาน เริ่มต้นได้แทบจะทันที

ตัวอย่างเช่น รับออกแบบกราฟิก เขียนโปรแกรม ถ่ายรูป แปลภาษา หรือเป็นที่ปรึกษาอิสระ

รายได้ของ Freelance จัดเป็นเงินได้บุคคลธรรมดา ส่วนใหญ่อยู่ในประเภทเงินได้ตามมาตรา 40(2) คือค่าจ้างทำของ หรือมาตรา 40(8) คือรายได้จากธุรกิจ

ข้อดีคือไม่ต้องมีต้นทุนจดทะเบียน ไม่ต้องจ้างนักบัญชี และภาษีก็คำนวณง่ายกว่านิติบุคคล

แต่ข้อเสียก็มี เช่น เข้าถึงแหล่งเงินทุนยาก ไม่มีความน่าเชื่อถือทางกฎหมายเท่านิติบุคคล และถ้ารายได้สูงขึ้นเรื่อย ๆ อาจเสียภาษีแพงกว่าจดบริษัท

เมื่อมองภาพรวมทั้ง 3 รูปแบบพร้อมกัน ความแตกต่างจะชัดเจนขึ้นมาก

ด้านการจดทะเบียน — Freelance ไม่ต้องจด ทำได้ทันที ส่วน SME มักจดเป็นบริษัทจำกัดหรือห้างหุ้นส่วน และ Startup ก็จดนิติบุคคลเช่นกัน แต่มักมีโครงสร้างผู้ถือหุ้นที่ซับซ้อนกว่าเพราะต้องรองรับการระดมทุน

ด้านเงินทุน — Freelance ใช้เงินตัวเองเป็นหลัก SME กู้ธนาคารหรือใช้สินเชื่อ SME ส่วน Startup ระดมทุนจาก VC หรือ Angel Investor

ด้านการเติบโต — Freelance โตตามจำนวนชั่วโมงที่ทำงาน มีเพดานชัดเจน SME โตตามยอดขายและจำนวนลูกค้า ค่อย ๆ ขยายสาขาหรือเพิ่มสินค้า ส่วน Startup โตแบบทวีคูณ ยอดผู้ใช้อาจเพิ่มจากหลักพันเป็นหลักแสนในเวลาไม่กี่เดือน

ด้านภาษี — ส่วนนี้สำคัญมากเพราะกระทบกระเป๋าโดยตรง

Freelance (บุคคลธรรมดา) เสียภาษีเงินได้แบบอัตราก้าวหน้า 5-35% ของเงินได้สุทธิ หักค่าใช้จ่ายเหมา 60% หรือตามจริง แล้วแต่ว่าแบบไหนดีกว่า

SME ที่จดนิติบุคคล (ทุนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท + รายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาท) ได้สิทธิ์อัตราพิเศษ คือกำไรสุทธิไม่เกิน 300,000 บาทได้รับยกเว้นภาษี กำไร 300,001-3,000,000 บาทเสีย 15% และส่วนที่เกิน 3 ล้านบาทเสีย 20% (ข้อมูลจากกรมสรรพากร)

สมมุติว่าคุณมีรายได้ 1,000,000 บาทต่อปี มีค่าใช้จ่ายจริง 500,000 บาท

กรณี Freelance (บุคคลธรรมดา ม.40(8)): หักค่าใช้จ่ายเหมา 60% เหลือเงินได้ 400,000 บาท หักค่าลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท เหลือเงินได้สุทธิ 340,000 บาท ภาษีที่ต้องจ่ายประมาณ 11,500 บาท (ข้อมูลอัตราภาษีจากกรมสรรพากร)

กรณี SME (นิติบุคคล): กำไรสุทธิ 500,000 บาท (รายได้ 1 ล้าน ลบ ค่าใช้จ่ายจริง 5 แสน) ส่วนแรก 300,000 บาทยกเว้นภาษี ส่วนที่เหลือ 200,000 บาท เสีย 15% เท่ากับ 30,000 บาท แต่ต้องบวกค่าจัดทำบัญชีและค่าสอบบัญชีอีกปีละประมาณ 15,000-30,000 บาท

ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างคร่าว ๆ เพื่อให้เห็นภาพ ภาษีจริงขึ้นอยู่กับรายละเอียดของแต่ละคน ควรปรึกษานักบัญชีก่อนตัดสินใจ

ด้านบัญชี — Freelance ไม่ต้องทำบัญชี แค่เก็บหลักฐานรายรับ-รายจ่ายเพื่อยื่นภาษี ส่วน SME/Startup ที่จดนิติบุคคลต้องมีผู้ทำบัญชีและผู้สอบบัญชี ต้องปิดงบการเงินทุกปี ส่งกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) และกรมสรรพากร

คนส่วนใหญ่ไม่ได้เริ่มต้นเป็น SME ตั้งแต่วันแรก หลายคนเริ่มจาก Freelance ก่อน แล้วค่อย ๆ โตจนถึงจุดที่ควรจดบริษัท

สัญญาณแรกคือ รายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี เพราะถ้ารายได้ถึงเกณฑ์นี้ กฎหมายกำหนดให้ต้องจดทะเบียน VAT ซึ่งนิติบุคคลจัดการได้ง่ายกว่า

สัญญาณที่สองคือ ภาษีบุคคลธรรมดาเริ่มแพงกว่านิติบุคคล โดยทั่วไปถ้ากำไรเกิน 750,000 บาทต่อปี อัตราภาษีบุคคลธรรมดาจะอยู่ที่ 20% ขึ้นไป ขณะที่นิติบุคคล SME ได้สิทธิ์อัตราพิเศษที่ต่ำกว่า

สัญญาณที่สามคือ ต้องการความน่าเชื่อถือ เช่น ลูกค้าองค์กรต้องการใบกำกับภาษี หรือต้องการกู้สินเชื่อธุรกิจ

ส่วนการเปลี่ยนจาก SME ไปเป็น Startup ไม่ใช่เรื่องของการจดทะเบียน แต่เป็นเรื่องของ "วิธีคิด" — ถ้าธุรกิจของคุณมีโมเดลที่ขยายตัวได้รวดเร็วโดยไม่ต้องเพิ่มต้นทุนเท่าตัว และพร้อมระดมทุนจากนักลงทุน นั่นคือจุดที่ SME กำลังจะกลายเป็น Startup

ไม่มีรูปแบบไหนดีที่สุดสำหรับทุกคน ขึ้นอยู่กับเป้าหมาย ทรัพยากร และระดับความเสี่ยงที่รับได้

ถ้าอยากเริ่มต้นเบา ๆ ด้วยทักษะที่มี Freelance คือจุดเริ่มต้นที่ง่ายที่สุด ถ้ามีสินค้าหรือบริการพร้อมขาย อยากสร้างธุรกิจที่มั่นคงระยะยาว SME คือทางเลือกที่เหมาะ และถ้ามีไอเดียที่ขยายตัวได้เร็วและพร้อมระดมทุน Startup อาจเป็นเส้นทางที่ใช่

ไม่ว่าจะเลือกรูปแบบไหน สิ่งที่ขาดไม่ได้คือการจัดการบัญชีและภาษีให้ถูกต้องตั้งแต่เริ่มต้น เพราะถ้าปล่อยปละเรื่องนี้ตั้งแต่วันแรก พอธุรกิจโตขึ้นจะยิ่งแก้ไขยาก

ใครที่อยากเข้าใจเรื่องประเภทของธุรกิจ SMEs และการทำภาษีธุรกิจให้ชัดเจนขึ้น สามารถศึกษาเพิ่มเติมได้เลย จะช่วยให้เห็นภาพรวมว่าธุรกิจแต่ละประเภทมีภาระภาษีอะไรบ้าง และต้องจัดการบัญชีอย่างไร

Startup มีความเสี่ยงสูงกว่าอย่างชัดเจน เพราะตั้งเป้าเติบโตแบบก้าวกระโดด หลายรายต้องขาดทุนต่อเนื่องหลายปีก่อนจะถึงจุดคุ้มทุน

สถิติจากหลายแหล่งระบุว่า Startup มากกว่า 90% ไม่ประสบความสำเร็จ ส่วน SME เติบโตช้ากว่าแต่มั่นคงกว่า เพราะใช้โมเดลธุรกิจที่พิสูจน์แล้ว

แต่ถ้ามองอีกมุม ผลตอบแทนของ Startup ที่สำเร็จก็สูงกว่ามากเช่นกัน ขึ้นอยู่กับว่าคุณพร้อมรับความเสี่ยงในระดับไหน

ไม่มีตัวเลขตายตัว แต่มีจุดที่ควรพิจารณาอยู่ 2 จุดหลัก

จุดแรกคือ รายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี เพราะเป็นเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดให้ต้องจดทะเบียน VAT

จุดที่สองคือ กำไรเกิน 750,000 บาทต่อปี ซึ่งเป็นจุดที่ภาษีบุคคลธรรมดาเริ่มแพงกว่านิติบุคคล (อัตรา 20% ขึ้นไป)

ถ้าถึงจุดใดจุดหนึ่ง ควรเริ่มคุยกับนักบัญชีว่าจดบริษัทจะคุ้มกว่าไหม

SME ที่จดนิติบุคคลต้องมีผู้ทำบัญชีที่ขึ้นทะเบียน จัดทำบัญชีและงบการเงินตามมาตรฐาน
สิ่งที่ต้องทำหลัก ๆ มี 3 อย่าง คือส่งงบการเงินให้กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ภายใน 5 เดือนหลังสิ้นรอบบัญชี ยื่นภาษีเงินได้นิติบุคคลให้กรมสรรพากร และยื่น VAT รายเดือน (ถ้าจด VAT)

ใครที่อยากเข้าใจภาพรวมงานบัญชีและภาษีของ SME สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่ บทความประเภทธุรกิจ SMEs และการทำภาษีธุรกิจ

ข้อมูลนี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายหรือวิชาชีพ ควรปรึกษานักบัญชีหรือผู้เชี่ยวชาญภาษีก่อนตัดสินใจ

---------------

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine