ทุกบริษัทที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์

สิ่งที่นักลงทุนอยากรู้ คือบริษัทมีรายได้จากไหน ใช้เงินไปกับอะไร

ระบบของบริษัทมีผู้ตรวจสอบบัญชี และมีระบบควบคุมภายในที่ดีพอหรือไม่

กรรมการบริษัทมีใครบ้าง กรรมการตรวจสอบคือใคร

หากมีธุรกรรมที่มีผลประโยชน์ทับซ้อน หรือมีรายการระหว่างกัน เรื่องพวกนี้ต้องถูกรายงานในกรรมการตรวจสอบ

ซึ่งขนาดมีกฎเกณฑ์ที่รัดกุมขนาดนี้

เราก็ยังเห็นข่าวบางบริษัทในตลาดหลักทรัพย์มีเรื่องทุจริต

แล้วถ้าเปลี่ยนจากบริษัท เป็นมูลนิธิ วัด หรือองค์กรที่เปิดรับเงินบริจาคจากประชาชน

ระบบตรวจสอบที่ผ่อนคลายกว่า

แต่มีเงินหมุนเวียนไม่แพ้กัน

บางองค์กรอาจถึงระดับ 1,000 ล้านบาท

ทำไมเราจึงมักให้ความสำคัญกับชื่อเสียงของบุคคล และความศรัทธาที่มีต่อองค์กร

มากกว่าระบบตรวจสอบทางการเงิน ?

นี่อาจเป็นคำถามสำคัญที่สังคมไทยควรกลับมาทบทวน จากวิกฤติความเชื่อมั่นที่กำลังเกิดขึ้น

แล้ววิกฤติครั้งนี้ กำลังสะท้อนปัญหาอะไรเกี่ยวกับระบบบริหารเงินบริจาคของสังคมไทย 

ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง

ลองนึกถึงบริษัทที่เริ่มต้นจากผู้ก่อตั้งเพียงคนเดียว..

ช่วงแรก เจ้าของอาจรับเงิน จ่ายเงิน และตัดสินใจทุกอย่างด้วยตัวเอง

แต่เมื่อธุรกิจเติบโตจนมีรายได้หลักร้อยล้านหรือพันล้านบาท บริษัทก็จำเป็นต้องมีระบบบัญชี การควบคุมภายใน ผู้สอบบัญชี และการแบ่งแยกอำนาจอนุมัติ

เพราะยิ่งองค์กรบริหารเงินมากขึ้น ความผิดพลาดเพียงครั้งเดียว ก็อาจสร้างความเสียหายได้มากขึ้นตามไปด้วย

นี่คือหลักการที่เรียกว่า ธรรมาภิบาล ในองค์กร

องค์กรการกุศลก็เช่นกัน..

หลายแห่งเริ่มต้นจากผู้ก่อตั้งที่มีความตั้งใจดี และได้รับความศรัทธาจากประชาชน

แต่เมื่อเงินบริจาคและจำนวนโครงการเพิ่มขึ้น ความซับซ้อนในการบริหารก็เพิ่มขึ้นตาม

ชื่อเสียงและผลงานการทำความดีในอดีต จึงไม่สามารถรับประกันได้ว่าองค์กรจะมีระบบบริหารเงินที่ดีเสมอไป

คนที่มีเจตนาดี ก็อาจบริหารงานผิดพลาดได้

หรือต่อให้ผู้บริหารซื่อสัตย์ ก็ยังมีความเสี่ยงจากบุคคลรอบข้าง รวมถึงผลประโยชน์ทับซ้อน

ระบบตรวจสอบที่ดีจึงมีไว้เพื่อปกป้องทั้งเงินบริจาค และคนที่ทำงานอย่างสุจริต

อีกเรื่องที่น่าสนใจคือ โครงสร้างของเงินบริจาค

เพราะการบริจาคมีคนเกี่ยวข้องถึง 3 ฝ่าย

- ผู้บริจาค เป็นผู้มอบเงิน

- องค์กรการกุศล เป็นผู้บริหารเงิน

- ผู้เดือดร้อน เป็นผู้ได้รับประโยชน์

ปัญหาคือ ผู้บริจาคอาจไม่รู้ว่าเงินถูกนำไปใช้อย่างไร 

ในขณะที่ผู้รับความช่วยเหลือก็ไม่ได้มีหน้าที่ตรวจสอบแล้วรายงานกลับไปที่ผู้บริจาค

ในทางเศรษฐศาสตร์ นี่คือปัญหาความไม่เท่าเทียมกันของข้อมูล เพราะฝ่ายบริหารเงิน รู้ข้อมูลมากกว่าฝ่ายที่มอบเงินให้

ตัวอย่างง่าย ๆ เราบริจาค 1,000 บาท เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัย

เราอาจไม่รู้ว่าเงินถูกนำไปช่วยเหลือจริงเท่าไร มีค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานเท่าไร และเหลือเงินอีกเท่าไร

ทั้งที่ค่าใช้จ่ายในการบริหารเป็นเรื่องปกติขององค์กรการกุศล แต่ผู้บริจาคก็ควรตรวจสอบได้ว่าเงินถูกใช้ตามวัตถุประสงค์หรือไม่

ยิ่งผู้บริจาคมองไม่เห็นปลายทางของเงินมากเท่าไร 

ระบบตรวจสอบที่เป็นอิสระก็ยิ่งสำคัญมากขึ้นเท่านั้น

แล้วประเทศไทยมีมาตรฐานรองรับเรื่องนี้แค่ไหน ?

ปัจจุบัน มูลนิธิในประเทศไทยมีข้อกำหนดให้ส่งรายงานผลการดำเนินงานและงบการเงินที่ผู้สอบบัญชีรับรองต่อนายทะเบียนทุกปี

ส่วนวัดก็มีแนวปฏิบัติเรื่องบัญชีรายรับรายจ่ายและการบริหารเงินเช่นกัน

คำถามสำคัญคือ ข้อมูลเหล่านี้ถูกตรวจสอบอย่างมีประสิทธิภาพแค่ไหน และประชาชนเข้าถึงได้ง่ายเพียงใด

ลองเปรียบเทียบกับบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์

นักลงทุนสามารถเปิดดูงบการเงิน รายงานประจำปี และรายการที่เกี่ยวโยงกันได้

แล้วองค์กรการกุศลที่รับเงินจากประชาชนหลายร้อยล้านบาท ควรมีมาตรฐานการเปิดเผยข้อมูลอย่างไร 

เรื่องนี้มีตัวอย่างจากสิงคโปร์

ที่องค์กรการกุศลจดทะเบียนต้องส่งรายงานประจำปีและงบการเงิน ซึ่งประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลที่เปิดเผยผ่าน Charity Portal ได้

พร้อมมีแนวปฏิบัติด้านธรรมาภิบาลที่กำหนดตามขนาดและประเภทขององค์กร เพื่อให้การกำกับดูแลเหมาะสมกับความเสี่ยง

ซึ่งเป็นแนวคิดที่ประเทศไทยสามารถนำมาศึกษาได้

ในมุมมองของลงทุนแมน ถึงเวลาแล้วที่ประเทศไทยควรยกระดับมาตรฐานการรับบริจาคจากสาธารณะ

ไม่ว่าจะเป็นมูลนิธิ สมาคม วัด หรือบุคคลที่เปิดรับเงินบริจาคเพื่อช่วยเหลือสังคม

โดยใช้หลักการร่วมกันว่า ต้องสามารถตรวจสอบที่มาของเงิน ผู้รับผิดชอบ และผลการใช้เงินได้

แน่นอนว่าองค์กรที่รับบริจาคจำนวนน้อย ย่อมมีต้นทุนและความเสี่ยงต่างจากองค์กรที่รับเงินเป็นพันล้านบาท

ดังนั้น มาตรฐานการตรวจสอบอาจเพิ่มขึ้นตามขนาดและความเสี่ยงได้

โดยเฉพาะองค์กรขนาดใหญ่ ควรมีการแยกบัญชีเงินบริจาคออกจากเงินส่วนตัว แบ่งแยกอำนาจอนุมัติ และมีระบบควบคุมการใช้เงินตั้งแต่ก่อนจ่าย

เช่น การทำสัญญาจ้าง การตรวจรับงาน การอนุมัติรายการใช้เงินขนาดใหญ่ และการตรวจสอบธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับครอบครัวหรือธุรกิจของผู้บริหาร

พร้อมเปิดเผยงบการเงิน การใช้เงินตามโครงการ และผลลัพธ์จากเงินบริจาคให้ประชาชนตรวจสอบได้

ภาครัฐอาจพัฒนาระบบข้อมูลกลาง เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลเหล่านี้ได้จากที่เดียว

เพราะการมีระบบควบคุมที่ดีตั้งแต่ต้น จะช่วยลดความเสี่ยงก่อนเกิดความเสียหาย ขณะที่การเปิดเผยข้อมูลอย่างสม่ำเสมอ จะทำให้องค์กรที่บริหารอย่างสุจริตสามารถพิสูจน์ความน่าเชื่อถือของตัวเองได้

วิกฤติศรัทธาครั้งนี้ จะจบลงอย่างไร..

ในระยะสั้น ต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างเป็นธรรม พิสูจน์เส้นทางการเงิน และดำเนินการตามกฎหมายกับผู้ที่พิสูจน์ได้ว่ากระทำผิด

แต่ในระยะยาว สิ่งที่น่ากังวลคือผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของระบบการบริจาคทั้งหมด

เพราะหากประชาชนเริ่มไม่มั่นใจว่าเงินจะถูกนำไปใช้อย่างถูกต้อง ก็อาจตัดสินใจบริจาคน้อยลง

สุดท้าย องค์กรที่ทำงานอย่างโปร่งใสก็อาจระดมทุนได้ยากขึ้น

และผู้ที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด อาจเป็นผู้ป่วย ผู้ยากไร้ หรือผู้ประสบภัยที่กำลังรอความช่วยเหลือ

สิ่งที่คนไทยจะได้เรียนรู้ในคราวนี้ก็คือ

ต่อไป มูลนิธิ วัด องค์กรที่รับบริจาค ต้องตรวจสอบให้โปร่งใส

อย่ามุ่งหวังศรัทธาเพียงแค่บุคคล หรือชื่อองค์กร

เพราะถึงแม้บางองค์กรบอกว่าจะตั้งใจทำดี แต่ความจริงอาจจะไม่ได้ทำอย่างนั้น..