“ลูกหลานคนรวยจะรวยเพิ่มขึ้นไปเรื่อย ๆ เพราะมีทุนต่อยอด” 

ประโยคนี้อาจใช้ไม่ได้ผลกับชาวญี่ปุ่น เพราะประเทศนี้มีระบบภาษี ที่พร้อมจะลดความมั่งคั่งของตระกูลเศรษฐี ให้หายไปเกินครึ่งภายในพริบตา

เรื่องนี้กำลังเป็นประเด็นในโซเชียลมีเดีย หลังคุณฮิงาชิโนะ เคโงะ นักเขียนนิยายสืบสวนชื่อดังของญี่ปุ่นเสียชีวิต และมีข่าวว่ามีทรัพย์สินราว 5,000 ล้านเยน แต่พี่น้องของเขาจะได้มรดกเพียง 1,900 ล้านเยนเท่านั้น

เรื่องราวการเก็บภาษีมรดกของญี่ปุ่น มีความน่าสนใจอย่างไร ?

ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง

ญี่ปุ่นคือ หนึ่งในประเทศที่เก็บภาษีมรดกแบบอัตราก้าวหน้า ไม่ต่างจากภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ที่ยิ่งเงินมาก ภาษียิ่งมากตาม 

ซึ่งจะเริ่มต้นเก็บที่ 10% และสูงสุดถึง 55% สำหรับส่วนที่เกิน 600 ล้านเยนหรือประมาณ 130 ล้านบาท

นับว่าเป็นประเทศที่เก็บภาษีมรดกสูงเป็นอันดับต้น ๆ ของโลก ที่สำคัญคือแทบจะไม่มีข้อยกเว้นและช่องโหว่สำหรับการเลี่ยงภาษีนี้ได้เลย

สาเหตุที่ญี่ปุ่นจำเป็นต้องเก็บภาษีมรดกแพง เริ่มในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่รัฐบาลต้องการสลายอำนาจของไซบัตสึ หรือกลุ่มทุนผูกขาดที่ครอบงำเศรษฐกิจญี่ปุ่นมาอย่างยาวนาน 

ทำให้เกิดการวางรากฐานระบบภาษีใหม่ ที่ไม่ต้องการให้ความมั่งคั่งถูกส่งต่อข้ามรุ่นแบบเต็ม ๆ 

ผลลัพธ์ที่ได้คือ ช่วยลดความเหลื่อมล้ำในสังคมด้วย

นอกจากนี้ญี่ปุ่นยังกำลังเผชิญกับภาวะสังคมผู้สูงอายุอย่างหนัก สิ่งที่ตามมาคือ รัฐบาลต้องแบกรับค่าใช้จ่ายด้านบำนาญและสาธารณสุขที่เพิ่มขึ้นทุกปี จึงจำเป็นต้องหาแหล่งรายได้มาจุนเจือนั่นเอง

ทั้งนี้ภาษีมรดกของญี่ปุ่นก็ไม่ได้โหดร้ายกับทุกคน เพราะก่อนคิดภาษี จะมีการหักค่าลดหย่อนพื้นฐาน 30 ล้านเยน และถ้ามีทายาทก็จะได้ลดหย่อนเพิ่มอีก 6 ล้านเยนต่อคน

พอเป็นแบบนี้ คนที่จะได้รับผลกระทบจึงเป็นกลุ่มคนที่มีทรัพย์สินตั้งแต่ 30 ล้านเยนหรือ 6 ล้านบาทขึ้นไป ซึ่งในปี 2024 มีผู้เสียชีวิตที่ต้องเสียภาษีมรดกคิดเป็น 10.4% ของจำนวนผู้เสียชีวิตทั้งหมดเท่านั้น

หมายความว่า คนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ไม่ได้จ่ายภาษีมรดกเลย เพราะมรดกไม่ถึงค่าลดหย่อนพื้นฐาน

อย่างไรก็ตาม ภาษีมรดกของญี่ปุ่นก็ยังมีความโหดตรงที่หากคนรับมรดกไม่ใช่คู่สมรส ลูก หรือพ่อแม่ อย่างกรณีของคุณฮิงาชิโนะ เคโงะ ที่พี่น้องเป็นคนได้มรดก จะต้องจ่ายภาษีเพิ่มอีก 20% 

ดังนั้นมรดกอาจโดนหักภาษีได้สูงสุดถึง 55% x 1.2 = 66% หรือมองในอีกมุมหนึ่งคือ คนรับมรดกจะได้ทรัพย์สินราว 3 ใน 10 เท่านั้น

แต่ความโหดของภาษีมรดกญี่ปุ่น ไม่ได้อยู่แค่ตัวเลขเปอร์เซ็นต์ สิ่งที่หนักกว่าคือ คนรับมรดกต้องยื่นและจ่ายภาษีเป็นเงินสด ภายใน 10 เดือน 

ตรงนี้เองที่เป็นปัญหา เพราะหลายครั้งที่มรดกจำนวนมากนั้นไม่ใช่เงินสด

สำหรับนักเขียนอย่างคุณฮิงาชิโนะ เคโงะ ทรัพย์สินจริง ๆ ก็คือลิขสิทธิ์ผลงานของนิยายหลายร้อยเรื่องที่ถูกแปลไปทั่วโลก ที่ได้รับการคุ้มครองไปอีก 70 ปีหลังเสียชีวิต รวมถึงผลงานที่ถูกนำไปดัดแปลงเป็นซีรีส์หรือภาพยนตร์ด้วย

ซึ่งลิขสิทธิ์ทั้งหมดนี้ถูกประเมินเป็นมูลค่าทรัพย์สินและนำไปคิดภาษีด้วย อย่างไรก็ตามมันก็ไม่ใช่เงินที่หยิบมาจ่ายได้ทันทีอยู่ดี

เรื่องแบบนี้ไม่ได้เกิดแค่เฉพาะครอบครัวของคุณฮิงาชิโนะ เคโงะ หลายครอบครัวในตระกูลเศรษฐีญี่ปุ่นก็เจอ ซึ่งทางออกของกลุ่มคนเหล่านี้ เมื่อเจ้าของมรดกเสียชีวิตลง คือเลือกเทขายทรัพย์สิน

พอเป็นแบบนี้ หลายคนเลยคาดการณ์ว่า สุดท้ายครอบครัวของเขาก็อาจจะจำเป็นต้องขายสิทธิ์ หรือโอนลิขสิทธิ์ผลงานอันทรงคุณค่าบางส่วนไปให้คนอื่น ๆ สำนักพิมพ์ หรือบริษัทผลิตสื่อ เพื่อแลกกับเงินสดก้อนโตเอาไปจ่ายภาษีให้รัฐ

เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่า ในประเทศญี่ปุ่น การส่งต่อความมั่งคั่งให้ลูกหลานแบบ 100% เป็นเรื่องที่แทบจะเป็นไปไม่ได้เลย 

เพราะระบบถูกออกแบบมา เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเสือนอนกิน และบังคับให้ทรัพย์สินที่ถูกแช่แข็งไว้ ถูกหมุนเวียนกลับคืนสู่สังคมอยู่เสมอ

แน่นอนว่าระบบนี้ก็มีราคาที่ต้องจ่าย ทั้งธุรกิจครอบครัวที่สืบทอดได้ยาก และทรัพย์สินที่ต้องถูกขายออกไปเพื่อจ่ายภาษี

แต่ในอีกมุมหนึ่งก็ช่วยลดความเหลื่อมล้ำ และยังทำให้คนญี่ปุ่นแต่ละรุ่น ต้องสร้างความมั่งคั่งด้วยตัวเองมากกว่ารอรับจากรุ่นก่อนเท่านั้น..